Поэт ваь ди кхыча къамаша санна дездича дика хургдар
Янданаькъан Жамалдий 110 шу дизарга
Гаргагӏертад Янданаькъан Хамарзий Жамалдий 110 шу дузаргдола ди. Цхьа бутт совгӏа ха мара йисаяц из тӏакхача. Цхьадолча книжкаш тӏа из ардара бетта 15-ча дийнахьа ваьв аьнна яздаьдале а, дукхагӏчар тӏа, тӏехьагӏа арадаьнначар тӏа, из маьтсела бетта 5-ча дийнахьа ваьв аьнна белагалдаьккхад. Цу денга вай ишколаш, йоазонхой, кепайоазон болхлой хьалххе а кийчбелча, накъабахача бакъахьа хетар сона. Уж санна бола боккхий, деша говзал хинна нах баь шераш кхетаченаш еш, цар йоазош дешаш, царна хетаяь яхьаш чакхйоахаш, йоазон балхаш (сочиненеш, изложенеш, кхыметтел диктанташ) деш безбу кхыча къамаша. Сога хаьттача, Пушкин Александра цаӏ хайна а дагахьа байт цахар эхь да, иштта эхь да гӏалгӏачоа Хамарзий Жамалдий байтех цаӏ мукъагӏа цахар а. Уж ишколе мел дагӏача берашта ӏомае лу, тайп-тайпарча классашка, царех цаӏ-м хӏаьта а ӏомае еза цӏаккха йицлургйоацаш. Хӏанз а ца ӏомаяьчо (зӏамига вале а воккха вале а) цун 110 шу дузаш ӏомае йиш я, сийлахь-воккхача гӏалгӏай поэта хьалхашкара ший декхар кхоачашдеш. Хӏара ишколе мел ваьгӏа саг декхарийла ва цаӏ мукъагӏа байт йовза, дагахьа еша, хӏана аьлча дешара программо дӏадех из. Жамалдий цхьаккха байт дагахьа цаховр дика дешархо хиннав оалалургдац сона.
Хамарзий Жамалда лоацача байтий говза пхьар хиннав. Массехк мугӏарца дерригача дуненна лоархӏаме йола уйла дӏаала ховш хиннав из, цул совгӏа цо из геттара хозача, сурт кхоллача меттаца, дуккхача гӏирсех пайда эцаш деш хиннад. Цудухьа гӏалгӏашта юкъе эггара хьалха енна хиннай цунна «Нохч-Гӏалгӏай халкъа поэт» яха еза цӏи. Йӏаьхий я цун тематически оагӏув, цун байташта юкъе я Даьхенна, машара, тӏема, нанна, лоаман хозача ӏалама, доттагӏала, безама хетаяь байташ. Цар ӏомаву мохк беза, лархӏа; ӏаламах цецвувла; тӏом хьеберашца къовсам лоаттабе, нигаташца а уйлашца а цӏена хила. Уж шеддола хӏама хьаэца йиш я цун байташ, безам тӏабаха, цӏенхаштта ешача а ӏомаеча а сага. Вешта аьлча, визза саг хила ӏомаву цар.
ӏаьдало е дешара министерствос шоашта вӏалла тӏадожадаьдеце а; ишколай, колледжий, университета хьехархоша цу лостамагӏа белггалара болх бергба, аьнна, хет сона. Литература вай лархӏарга хьежжа, цунна безам тӏабодаш, ӏомадеш хургба къонача ноахалах бола дешархой. Цу гӏулакха хӏанззе а болх дӏаболабе мегаргбар, бе-бе поэта хетаяь моттигаш кхоллаш, чакхйоахаш. Хетаргахьа, геттара дика хургдар дерг мел дола хӏама дӏаяздаь план оттайоре, хӏара дешара моттига гӏо хургдар цох, ховргдар фу де деза а мишта де деза а. Цу оагӏорахьара болх йоазонхой Союзо бича дика хургдар, оалаш ма хиллара «Даьттаца худар толхаде йиш яц».
Сел дукха ха яц вай йоазонхой ӏаьдало а наха а сий деш, лоархӏаш хинна; цар хьаькъалеча дешага ладувгӏаш хинна, цар йоазош боккхача безамца дийша а ӏомадаь а. Уж ханаш хьалха хиннача беса юхайоалае ца моге а, къаман литература хьаллоацаш, дешаш хила деза вай. Цар кхоллаш йола байташ, дувцараш, повесташ, романаш, пьесаш моастагӏашта язъеш яц, вайна язъеш я, наьна мотт лебеча наха. Из дицде мегаргдац цӏаккха, къаман литература дегӏаахар а дахар а дезаш вай дале. Диц ма лелаш, Янданаькъан Жамалдий 110 шу дуз маьтсела бетта 5-ча дийнахьа.
