«Аз сатувс шуга. Сона лоархӏаме да   керттера декхараш цхьана кхоачашдеш хилар. Воккхагӏчун дош массахана хиннад дозал долаш, лоархӏаш. Цудухьа къоаноша кхоачамбоацараш хиларах дийца а ца ӏеш, кагирхошца къамаьл де деза, уж дӏакхетабеш, царна хьалхадоаккхаш, цу тайпара  уж юстардоахача  дакъа лаца деза», - аьлар Махьмуд-Ӏаьлас.

Кхетаче дӏахьош дийцар дешара даькъ тӏара дешаш. Тӏехьарча хана Гӏалгӏайче хьалъяьй 49 ишкол, 51 берий беш, из бахьан долаш республике цхьаккха а ишкол кхаь сменах болх беш яц (шин сменах йолаш  а 30% ишколаш мара яц), иштта берий бешамашкара хьал а аттача даьккхад, уж кхоачам болаш хургйолаш. Республике йоккхий гӏишлош хьалъярах кхалнаха 9 эзар балха моттиг хилар. Бакъда цу тӏехьа кхоачам а баь, саца хьашт дац. Республике бераш тӏакхеташ доагӏа, цудухьа дезал хьаллоацаш дола хьалаш хьакхоллаш хила деза дӏахо а.

Доакъашхоша цхьа барт болаш дийцар,  наьна мотт дезала юкъера хьабоагӏаш хила безарах, тӏаккха мара из ишколе чӏоагӏбеш цахилар белгалдир. Келаматанаькъан Махьмуд-ӏаьлас белгалдир из ӏаьдала хьалхашка латта декхар хилар,  паччахьалкхено дӏахо а шийгара новкъостал дергда цу даькъ тӏара проект хьаллацара, аьлар цо, бакъда мотт кӏалхарабаккхара цхьаккха книжка е закон пайдана дац, нагахьа санна цу меттала вай къамаьл деш ца хилча. Из хаттар вайна цхьана  мара кхоачашде могаргдац.

Къаьстта йола терко тӏаяхийтар кхетачен доакъашхоша, кагирхошта юкъе тахан латтача  хьала. Из дар тахан яржаш йоагӏа наркомани, наькъашка  лелара бокъонаш телхаеш хилар, иштта юкъара боарам лорабеш цахилар чулоацаш.

Из хьал аттача даккхара, наркоманена духьала къовсам лоаттабара, къоаноша белгалдир; хоамий-кхетам балара болх дӏабахьа беза, аьнна. Хьехам бу кхетаченаш дӏаяхьа еза дешара моттигашка, дина  урхалленашка, доал деча даькъ тӏа, цу юкъе кагирхой даьй-ноаной дакъа лоацаш а хургболаш. Кхоачамбоацараш дувцача моттигашка къамаьл деш, масал гойташ хила беза наха юкъе лоархӏаш бола нах.

Къаьстта терко тӏайохийташ дийцар, хьоалчагӏан моттигашка замеша леладу ийрча гӏулакхаш. Къоаноша белгалдир, уж моттигаш яржаш хилар, наькъа  бокъонаш лора ца еш, каст-каста уж хатараш нийслуш хилар.

Хьоалчагӏан тоабаша цхьаккха тайпара наькъа бокъо лора ца еш, машиний кораш баьддаь, машинаш сиха хехкаш моттигаш я, цудухьа цар кхыча, бехке боацача водителашта, гӏашлошта новкъарло ю. Из доацаш а, ГИБДД инспектораша яхар де тугаш а хилац, закон лораде раьза а бац уж санна бола нах.

Из хьал дувцаш, Гӏалгӏайчен Кулгалхочо терко тӏаяхийтар, из хаттар кхоачашдара бокъонаш лораяра органаш а юкъеяра. Республикан Кулгалхочо аьлар, хьалхарча аргӏагӏа нах шоаш ба сакхетаме хила безараш, иштта наькъа бокъоний культура лораеш хила беза, царна ха деза законо дӏадехар кхоачашде дезилга.

Къамаьл деш хиннараша  лаьрхӏар; хьоалчагӏашка лелача машинашта лаьрхӏа   боарам оттабе, аьнна. Цу юкъедоагӏа замелха йолха машинаш тӏахьожам болаш, борам болаш хилар, иштта  ПДД оагӏорахьа а тӏахьожам лакхбе беза. Республикан Кулгалхочо белгалдир; моллагӏа дола хаттар бокъоно дӏадехача беса кхоачашдеш хила деза, аьнна.

Кхы кӏезигагӏа лоархӏаме доацаш дар, республикан доазон тӏа,  дин дешара моттигашка  беча балхаца дувзаденнар а. Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас белагалдир, республике дин гӏулакхаш леладар ший бӏарчча бокъонаш йолаш да, бакъда моллагӏа дола кхетам балара дешар  законо дӏадехар лорадеча боарам тӏа  хила деза. Динца дувзаденна дешар деша моттигаш, центраш декхарийла я  шоай болх лаьрххӏа йолча дешара  бокъонашка хьежжа дӏабахьа. Массайолча моттиге хила еза цхьоагӏо.

Къаьстта йийцар республикан вахара-коммунальни балха оагӏув. Из хаттар дувцаш белгалдир, газах, хих, электроэнергех боагӏаш бола мах хьагулбе безарах.

Совета доакъашхоша аьлар; из болх  дикагӏа дӏахьош хила беза, аьнна.

Цу юкъедоаладир из хьаэцаш йола моттигаш дукхагӏа йоаржаяр, наха коммунальни хьалех дола декхар дӏалуш  аттагӏа хургдолаш.

Гӏалгӏайчен Кулгалхо раьза хилар юкъедоаладаьча хьалаш доаржадара хаттара, хӏана аьлча из лоархӏаме дош да, цох тийша да республика экономически дегӏаяр. Мехкадас   яхачох, бахархоша шоай ханнахьа ЖКУ  декхар дӏалуш хилар - из законо дӏадехар кхоачашдаь хинна  а ца ӏеш,  ерригача республикан коммунальни оагӏув хьаллоацаш юкъедахьаш дола дакъа да.

Дӏахо коммунальни даькъ тӏара хаттараш дувцаш, белгалдир йоккхий гӏишлоний проекташ хьалъе лаьрхӏа хилар. Иштта хьоахадир укх заман таронаш а йолаш, хиш цӏендеш йола гӏишлош хьалъе езарах, хий чулоацаш дола къаьнара гӏирсаш овлангара хувца дезаш да, аьлар. Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас белгалдир, уж гӏирсаш сиха дергдац. Хӏара гӏишло экономически пайда бахьаш хургйолаш бе безаш болх ба из, хьалхарча аргӏагӏа из хургья бахархой хьашташ кхоачашдеш, цар дӏадехача хаттарашта жоп луш йола гӏишло.

Къаьстта къамаьл хилар эггара дагадоалла хаттар дувцаш - кадастра дӏаязбар, лаьттан бокъонаш лелаяр. Къоаноша, къайле йоацаш, дийцар цу даькъ тӏа каьхаташца ювзаенна нийслуш йолча  халонех, уж хӏара денна цу боахамашка наха нийслуш хиларах. Гӏалгӏайчен Кулгалхочо из хаттар цӏимхара тӏаийцар. Цо тӏадиллар из сиха тахкар, иштта къаьстта белгалдир моллагӏа дола къайлагӏа   леладу гӏулакхаш могийташ  хургдоацилга, бокъонах мара из хила йиш йоацилга.

Кхетаче иштта дийцар гӏишлош хьалъяь ца йоалаш хилара дош а тоаде дезарах. Республикан Кулгалхочо тешал дир, хьалха соцаяь лаьтта гӏишлош шоай аргӏагӏа хӏанз хьалъяь йоалаш латташ хилара. Цо яхачох, моллагӏа дола хьалдинза латтача цӏенга дӏадаха паччахьалкхен ахча республикан зе деш да. Из Гӏалгӏайчен дукхача, бӏаьш, эзараш болча бахархошта шоай ханнахьа дӏа ца кхоачаш йиса вахара е даькъ тӏара майда я.

Лоархӏаме терко тӏаяхийтар кхетачен доакъашхоша республика экономически дегӏаяра, къаьстта  мехкара бизнес, моттигера юртбоахам лелабераш  хьаллацара. Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас лакха мах оттабир гӏалгӏай предприятей, фермерий боахамий, вай заман теплицан йолча таронашта. Цо белгалдир, тахан шоай доалахьара хӏама леладерашта, юртбоахам лелаберашта керда таронаш яла еза, уж тӏаккха хьожаргба шоаш арахецаш йола Гӏалгӏайчен продукци дикал йолаш, лакхача боарам тӏа хилийта. Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас аьлар, цӏаькха дӏахьош йола кхетаче шерагӏа йоаржаяь хургья. Къоаношца кхетаче дӏахьош дакъа лоацаш хургба республикан паччахьалкхен, дешара министерствон, МВД викалаш. Цо таро лургья цу моттиге декхар тӏадилла а, хаттараш сиха кхоачашде а.

Кхетаче чакхйоалаш, Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас тӏахьийхар къоаной Кхела доакъашхой,  дийца керттера хаттараш кхоачашдар гаьнацадакхара.   ӏаьдал из массайолча оагӏорахьара хьаллоацаш хургда, аьнна, тешал дир цо.

Цу кхетачено хьагойтар, дукхагӏа дола вахара дешаш цхьан хоадам болча министра кхоачашде могаргдолаш доацилга. Уж кхоачашдара цхьана хила еза паччахьалкхе, бахархой, юкъарло. Цу дерриганена керте хила дезараш кхо хӏама да: шиш бола дезал, лерхӏаме ишкол, хьаькъал дола доккхагӏа дола ноахал.

Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлас хьалхадаьккхар, Гӏалгӏайчен хургдар лорадара хӏара цун вахархо бехктокхаме волга. Цо аьлар, цхьан амарашца, соцамашца, ахчанца  республика дегӏайоалае могаргдоацилга кхетаде деза. Республикан  хургдар тийша да вай дика тӏехье хьалкхеярах; бокъоний культура, закон лорадарах.

Мехкадас аьлар, къаман белгало лорае таро хургьяц, наьна мотт лорабеш ца хилча; хӏаьта юкъарлон   цхьоагӏо лоаттаер  дезалера бувзам,  вахаре шоайла хьаллоацаш, лерхӏам болаш хилар  да.