- Лаьттай гӏулакхех долча хувцамех дувцаш, кхетаче дӏайихьар дукха ха йоацаш. Гӏалгӏай республике мишта латт из гӏулакх, хьога хаьттача?

- Гӏалгӏай республикера цу оагӏонцара хьал во дац аргдар аз тахан. Лаьтташ доалахьа дараш гучабоахаш бола болх,   Къилбаседа Кавказа  ерригача моттигашта юкъе, эггара хьалхагӏа йистебаьккхар оаха. Административни доазонаш, цу оагӏонца дувзаденнараш   белгалдаьд оаха боаггӏача боараме. Цул совгӏа, лаьттан доазонашта доал дара гӏулакх  ӏаьдала бокъоно дӏадеххача тайпара доацача моттигашта а тохкам баьб оаха. Цу оагӏонцара массадола хӏама хила деззача тайпара хьаоттадара тӏехьа къахьегаш да тхо тахан. Цаӏ йолча лаьттан гӏулакхашцарча  паччахьалкхен реестра болх тоабеш да из деррига.

- Цаӏ йолча  цу оагӏонцарча паччахьалкхен реестра юкъе из деррига оттадар иштта лоархӏам болаш да тахан?

- ЕГРН лаьттай гӏулакхех йола керттера паччахьалкхен хоамий моттиг я. Цу оагӏонцара болх боаггӏача боараме, деррига нийса долаш дӏахьош хилар чӏоагӏа лоархӏаме да бахархой лаьттан доазонех йола бокъонаш лораеча, лаьтташта доал деча, моллагӏа чӏоагӏо оттаяра тӏехьа. Реестре дӏаяздаь латтараш нийса хилча, кхыдараш боаггӏача боараме хьаоттаде хала дац. Из хӏама чӏоагӏа терко е езаш да, ма дарра аьлча, боккха лерхӏам болаш болх ба из.

- Паччахьалкхен моттигаша, республикерча тӏахьожам лоаттабеча оагӏон болхлоша, вӏаший бувзам болаш, дӏакхахьа безаш болх бий из?

- Декхараш боаггӏача боараме кхоачашдара тӏехьа чӏоагӏа лоархӏаме да из тахан. ЕГРН болх бакъдолча, нийсача хоамех латтаргболаш федеральни, моттигера, муниципальни хьакимаш, шоайла бувзам болаш, болх дӏахьош хила беза массахана. Цхьана болх дӏакхахьаро мара тоадергдац цу оагӏонцара гӏулакхаш, цох кхетаду-кх вай из мел лоархӏаме да.

- Укх тӏехьарча хана лаьтташцара гӏулакх ма дарра довза безам бараш дукхагӏа ба бахархошта юкъе. «Даьсса дада лаьтташ» яхар мишта кхетаде дезаш да тахан?

- РФ Паччахьалкхено 2025-ча шерарча маьтсела бетта 31-ча дийнахьа № 826 йолча соцамаца къоастадаь да даьсса дадача лаьтташцара гӏулакх… Лаьттанцара болх юххьанца оттадаьча тайпара дӏахьош бий гучадоаккх цу гӏулакхо. Масала, гӏишлош хьалъе аьнна къоастадаь долча лаьттан доазош тӏа кхаь шерах  латтача хана гӏишлон балхаш дӏадоладаьлга хьагойташ цхьаккха хӏама деце, из лаьтта даьсса уллаш лоархӏ. Цхьацца йолча моттигашка из хьагойт боарамал тӏехъяьнна йоархӏаш, гаьнаш тӏаяьнна, цхьаккха доал  доацилга гуш из лаьтта алларо. Укхаза керттердар – лаьтта иштта пайда боацаш цааллийтар.

- Тахан лаьттан доазошта, гӏишлошта доал деш барашка фу аргдар ӏа, малагӏа хӏама хьалхадоаккхаргдар ӏа царна?

- Эггара хьалхарча оагӏонца шоай доалахьа долча хӏаманцара болх Цаӏ йолча паччахьалкхен реестра бокъонаша дӏадеххача тайпара хьатоабе беза цар. Лаьттан доазош паччахьалкхен оагӏонца чӏоагӏо оттаяь долаш, цу тӏа цхьа гӏулакх дӏахьош хила деза. Доал доацаш, цхьаккха хӏама ца деш, тайсса лаьтташ дадар  иштта чакхдалийта йиш йолаш хӏама дац. Шоай декхараш довзаш, уж деррига кхетадеш хила беза лаьтташта доал эттараш.  Гӏалгӏай Республикерча Росреестра агӏон болхлоша из болх дӏакхухь тахан бахархошта де дезар хьалхадоаккхаш, хьатӏавенача сагага ладувгӏаш, цунна гӏо де кийча да тхо массахана. Шоай лаьттан доазув къоастадеча балхаца, е цу оагӏонцара бокъо хьаоттаеча, моллагӏча лаьттанца дувзаденнача гӏулакхаца шоай тахка дезаш хӏама дале, тхо долча хьабахка беза бахархой. ӏаьдала бокъонах хила деззача тайпара, шоай хӏама хьаоттаде, из гӏулакх аттача даккха гӏо де хьожаргда тхо, де дезар хьалхадоаккхаргда. Тахан наха кхетаде деза цу оагӏонцара хӏама иштта теркам боацаш дита йиш йоацилга,  тахан ӏа теркал ца деш, бокъоно дӏадеххача тайпара болх дӏа ца хьош дитар, тӏехьагӏа балийна дала турлулга. Цудухьа шоай гӏулакх шоаш аттача даккха деза бахархоша, ханнахьа боагӏаш бола болх дӏабихьа. Къаьстта тахан йоккха терко лоаттаеш хӏама да из паччахьалкхено. Лаьттан доазошцара гӏулакх бустам, боарам болаш, хьисап долаш, йоагӏаш йола терко лоаттаеш хила деза.

- Баркал хьона, Андрей из деррига иштта дашхарах.

- Баркал шоана а  хьавехарах. Кхы а тӏатоха ловра сона, тахан айса аьнначунна… ЕГРН болх тоабар, лаьттан доазошцара гӏулакх лерттӏа хилийтар – паччахьалкхен, моттигерча доал деча оагӏон, лаьтташ дӏалийцарий юкъара декхар да. Паччахьалкхено дӏадеххача тайпара цу оагӏонца дувзаденнараш лорадеш вай хуле, из болх кхы а дикагӏа тоалургхиларах дог тийша ва со. Керттердар – цу гӏу гӏулакха йоагӏаш йола терко лоаттаяр, хӏама нийса хилийтар.