Доккха баркал кхайкаду оаха шоай гӏулакх тӏехдика дӏахьош, унахоех дог лазаш болча лорашта.

Цхьаккха а хӏаманца диста варгвоацаш, доккха дика да лор яха цӏи лораеш хилар. Республикански клинически перинатальни моттиге йоккхагӏа йола лорий йиша йолаш къахьегаш йола Саккхаланаькъан Малсага Марет йовзийта безам ба са шоана тахан.

- Иштта атта боаца болх харжар мишта нийсделар хьа вахаре?

- Йоккхагӏа йола лорий йиша йолаш болх бар аттача декхарех дац, аргдар аз тахан; хӏана аьлча чӏоагӏа бехктокхаме, фийла хила везаш моттиг я из. Боккха низ ба хьона тӏалаттар, бале а хьай болх безаш хьо хилча, цхьа хала доацаш дӏабохьалу из.

- Дешар мичахьа дӏахьош хилар хьо?

- Кисловодскерча унахцӏенон колледже дийшар аз, «лорий йиша» яха оагӏув хержа. Дӏахо, Москверча гуманитарно-экономически университете ( МГЭУ) дийшар, психолог я со тахан. Магистратура а цу моттиге яьккхар («Кердача технологешцара психологи»).

- Дарбанче болх беш кхы саг вий шун дезале?

- Йоккхагӏа йола йиша я лор-косметолог йолаш. Саудовски Араве Даммам яхача шахьаре яхаш, болх беш я из тахан.

- Дарбанчешкарча гӏирсашца болх беш, фу ха деза, хьога хаьттача?

- Таханарча кердача гӏирсашца болх бе хар чӏоагӏа ӏомаде дезаш, кӏоарга кхетам хила безаш, хӏама да. Тахан хьадаьннача гӏирсашца къахьега дукха хӏама довза деза, цудухьа ший кхыдола балхацара гӏулакхаш санна дикка шаьрде дезаш да из а. Лор, инженер, ИТ-говзанча хила везаш моттигаш дукха я. Технологешцара хӏама хӏара денна тоалуш, эргадоалаш латт, цудухьа массахана хьай говзал лакхъеш къахьега дезарех ва хьо.

- Моллагӏа лазар ханнахьа, хьакхийттача хана гучадоаккхаргдолаш малагӏа гӏирсаш эш, хиланза даргдоацаш?

- Къаьстта йоккха терко еш дувца деза МРТ – магнитни–резонансни томографех. Таханарча дийнахьа боккха болх ба цунца дӏахьош бар. Саг эттӏаве ца везаш цун чухьнахьа фу доалл, малагӏа лазар кхийттад хьахьокх цо. Ханнахьа МРТ яьккхача, сага ховргда ший дегӏаца фуд, цудухьа эггара лакхерча моттиге оттаду вай къаьстта из гӏулакх. Лазар геттара кӏоаргдалалехь МРТ яккхаро сага доккха гӏо ду.

- Унахцӏенон хӏама хӏара денна тоалуш, хувцалуш ма дий. Хьога хаьттача, дика лораш дукха бий вай тахан?

- Вай мехка лакха говзал йола, бехктокхаме къахьегаш хьабоагӏа лораш дукха ба ала йиш йолаш да тахан майрра. Дуккхача моттигаша хьагойт вайна из иштта долга. Лораша шоай говзал, балхацара кхетам лакхбара тӏехьа йоккха терко лоаттаю. Цӏихезача лорий вузашка дийше, республике болх бе цӏабоагӏа тахан цига ӏе шоай аьттув боллашехь.

Цул совгӏа, вай мехкарча паччахьалкхен университете кийчбу цу оагӏонцара хьал тоадара тӏехьа эша лораш. Чӏоагӏа кӏоарга кхетам болаш хила беза, масала, дега, эндокринни лазарашта дарбаш деш бола лораш. Унахой дукха болча хана; сиха, боаггӏача боараме лазар гучадаккха ховш хила веза дика лор. Кхоачамбоацараш дукха дале а, болх тӏатеӏӏа дӏахьош хила веза из.

Укх тӏехьарча шерашка вай мехка дукха тайп-тайпара унахцӏенон моттигаш хьайийллай. Эггара толашагӏа дола гӏирсаш оттадеш тоаяьй уж моттигаш. Хӏаьта царца болх беш вола лор, массахана ший говзал лакхъеш, къахьега дезарех ва. Чӏоагӏа хала лоархӏаш йола операцеш еш лораш ба вай тахан.

Царех къаьстта дукха дувца йиш я. Лакха говзал йола хирургаш, кардиологаш, неанотологаш, гинекологаш кӏезига бац вай. Цар шоай балха тӏа гойтача говзалах каст-каста язду СМИ.

Тахан унахошта дарба деш хиларал совгӏа, ӏилман балха тӏехьа а къахьегаш ба вай лораш. Тай-тайпарча лоархӏамеча конференцешка дакъа лоацаш, шоаш ӏомадаьр къонабарашца декъаш, къахьег цар. Из чӏоагӏа лоархӏаме да тахан. Лакха говзал йолча лораша шоаш санна хургбола говзанчаш кийчбе беза, шоашта когаметта дӏаотта. Теркалде деза, лакха говзал йола лор хила хьинаре, бехктокхаме къахьега, дукха деша дезилга.

Дарбанчешкара болх-м хӏара денна хувцалуш хул тахан. Моллагӏча тайпара хьал эттача, наха юкъе дика лор ва яха цӏи тӏехьа йолаш хила веза. Масала, юрташка кӏоарга говзал йола лораш эшаш нийслу каст-каста. Цига болх бе тӏахьеха беза къона, лакха начӏал дола лораш.

- Эггара халагӏа фу хет хьона хьай балхаца?

- Цӏенача моттиге болх беш хиларга хьежжа, лораде дезараш дукха да. Малхадаьннача бера цӏогӏа хоз дарбанче нийсбеннарашта, цар цӏагӏарча наха, бакъда лора елаш йола юхь, тхо гуц царна, тха болх мел чӏоагӏа фийла хила везаш ба хац. Ма дарра аьлча, къаьстта тхогара эшар, оаха лораде дезар дукха да. 100%-га кхоачаш цӏена хила деза деррига хӏама, хӏара гӏирс; иштта ца хуле, дукха хӏама кегадала, талха йиш я.

Хӏетта бер даьча кхалсагах, цун малхадаьннача берах цхьаккха бактери хьокхалургйоацаш фийла хила дезаш да тхо. Чӏоагӏа бехктокхаме болх ба из, «цаховш нийсделар» яха хӏама укхаза чакхдоалаш дац.

Сихвенна хьовза йиш йоацаш, гӏалатвала бокъо йоацаш болх ба аргдар аз цох. Аз-м чӏоагӏа доаккхал ду сай тоабах. Стерилизатораша хьателар хьоцарах ӏовохийташ йӏовхал я, бӏаргашка мел доккха кӏаьдвалар латте а, шоай болх тӏехдика дӏахьош хьабоагӏа уж хӏара денна. Перинатальни моттига турпалаш ба аргдар аз тахан цун тоабан доакъашхоех.

- Карарча хана сенга кхача ловра хьона, фуд ӏа дукхагӏа сатувсар?

- Ираз долаш хила лов сона! Цхьан дийнахьа, цхьан минота доацаш, массахана! Кора кизга тӏагӏолла ӏободача догӏан тӏадамца, коа делача бера гӏараца, ӏан сайран дӏайхача чаь куришкаца ираз го лов сона… Ираз яхар, цхьа ткъам теха дӏадодаш дола хӏама санна доацаш, даим сай хӏара денца теркалдеш яха безам ба са.

Ираза духьалваха гӏа баккха ховш хила веза саг, хам бе беза зӏамигачун, тӏаккха доккхагӏчунга кхача а хала хургдац.

- Дика, пайдане хургбола болх лаха ловш болча къонабарашка фу аргдар ӏа?

- Тахан вахаре дукха хӏамаш теркалду вай; наха юкъе болх беш хилча, къаьстта чӏоагӏа зув деррига. Дукха да къонабарашта хьалхашка латта гӏулакхаш; малагӏа хержача дикагӏа хургдар-хьогӏ, аьнна, хеталуш. Тахан блогер, финансист, ИТ-говзанча хила веза яхараш дукха хургба гонахьа, бакъда къонабараша эггара чӏоагӏагӏа терко е езар да кхоанарча вахаре шоашта накъадаргдола, дега безамца шоашта дӏадохьалургдола, пайдане хургдола гӏулакх харжар. Духхьал болх хинна ца ӏеш, хьа дега хьамсара, боча дола хӏама хила деза из.

1. «Фу де аьттув ба са укх дунен тӏа?»(Пайдане хургдар).

2. «Сенах доагаш да са бӏаргаш?» (Сай болх безарах).

Уж хӏамаш теркалдеш хила веза хӏара саг.

Тахан вахаре геттара айденна дувцаш долча хӏаман тӏехьаада везац саг, ший дега хьамсара хургдар хьаллоацаш хила веза. Хӏанз геттара доккха хетар, кхоана кхыча тайпара дерза йиш я, из теркалдеш, хьайна тӏехьа сийрда лар ютаргйола хӏама доаржаде хьажа, аргдар аз.

Стерилизацера са болх унахошта бӏаргагуц, бакъда сона хов; наьна, бера хьал дика хургдолаш; се мел чӏоагӏа бехктокхаме къахьегаш хила еза. Цу хӏамо йоаккхий ю со! Ше хьахержа никъ безар, лархӏар хӏаране декхар да, иштта шийна дӏадохьалургдац, аьнна, хетача хӏаман юкъеваха а везац саг.

Цул совгӏа, массахана ший говзал кӏоаргьеш, дешаш хила везилга кхетадеш, кийча волаш хила веза. Цхьан вузе хьехаргдац шоана балха тӏа лораде дезаш мел дола хӏамаш, хӏана аьлча из чӏоагӏа кӏоарга болх ба, хӏама хувцалу, тахан кердадараш гучадувл. Дика болхло; массаза ӏомалуш, шийна цаховр хоатташ, даьнна гӏалат тоадеш; хила веза. Иштта ца хилча, хьона ма хетта хьаоттаргдац хьа хӏама. Ший гӏулакх дикка шаьрде ловш хиларо гаьнавоалийт саг.

Моллагӏа болх дӏахьош хьо вале а, теркалде деза хӏамаш да уж. Кӏаьдвеннавар, халахетар хиннадар, аьнна, догьэккха йиш яц ше дӏахьоча гӏулакхах. Вахара наькъ тӏа-м фуннагӏа нийсдала тарлу, керттердар – хьай гӏулакхаца лерхӏам хилар, нахаца безам, йӏовхал екъа хар. Ший дегага ладувгӏа, шийца дагавала ховш хила веза саг. Гонахьарча наха цӏаккха а ховргдац хьога фу дикагӏа товргда, хӏана аьлча хьай дегӏа, син низ хьона хьайна мара бовзац.

Наха пайдане волаш, накъавоалаш вахар доккха ираз да, из лорадеш хила веза! Болх харжар яхар пенсе ваххалца хье чувагӏаргвола кӏинг харжар дац… ӏа хьай вахара деношца, дегаца, уйлашца хотташ дола хӏама да из, къахьегама наькъ тӏа ӏа боаккхаш бола лоархӏаме гӏа ба из. Дог ловзаш, дега тоам хулаш, хьайна дӏадохьалургдар да ӏа харжа дезар.

Ахча хьатӏаахарал совгӏа, хьа дега хьамсара долаш хила деза из гӏулакх… Моллагӏа ӏа наха даь дика кхоана, мичча хана хьога юхакхоачаргда, из деций керттердар?

Беррига низ дӏатӏабохийташ ӏа деш дола хӏама, хьа дега из хьамсара хилча, вӏалла а хала хеталуш хилац; низ а гучабоал, геттара эшабеннаб, аьнна, хийттача хана.

- Марет, баркал хьона тхона интервью яларах! Иразе, беркате хилда хьа денош. Аьттув хилба хьа балха тӏа, тахан санна сийрда уйлаш, хьинар долаш, доккхача толамашка кхоачаш, дӏачакхъяла аьттув хилба хьа.