Дешара шера нийсденна кхоачамбоацараш
Берий «Гергача истола» гонахьара къамаьл
Цхьа бутт а баьннабац дешара аргӀанара шу чакхдаьннна. Цхьан ишколе деше а, цхьан классе дагӀе а, царна хьехар цхьа хьехархо вале а, дерригача бераша цхьатарра дика дешац. Цхьачар пхиаш йоах, вокхар кхоъаш е йиаш йоах, нийслу шиаш йоахараш а. МалагӀа бахьанаш да массадолча бераша цхьатарра ца дешаш, дика а во а дешара? Уж дукха а эргаш а да. Эггара хьалхара бахьан да дешарца чам цахилар, дӀахо дӀайодача хана хургдолча шоай вахара уйла цаяр, дийша воацача сага хала лела везилга кхетацадар. ШоллагӀча тайпара бахьанаш да, цӀагӀа чубахача книжка тӀа ӀотӀацахьажар, дас-нанас тӀахьожам цалоаттабар, цӀагӀа бе бенна болх ца беш лелар даим. Цхьадолча даькъе дай-ноаной ба беро во дешара бехке. Бер ишколе хьа ца ухийташ цӀагӀа дут, дика дешаш дола бер ишколера хьа а даьккха КъорӀаш деша дӀалу, шоай бера фу леладу хьажац, цун ишколера гӀулакхаш хатта-довза хьехархочо хьабийхача а хьабагӀац. Да-нана хьадийхача, бер хьадайт; телефон хьатоха, аьле. Кхы а дукха да уж бахьанаш. Сурхо тӀарча ишколе дӀадахача дешара шера 5-ча классе даьгӀача дика а во а дешача берашца «Герга истол» чакхдаьккхар аз, царца къамаьл деш. Деш вай дешархошта а хьехархочоа а юкъе хинна къамаьл. Къамаьла юкъе дакъа лоаца бераш дӀачудаьннад укх шера 6 «Б» классе.
Хьехархо: Хади, укх шера наьна меттах, литературах во дийшар Ӏа. Урок Ӏомаяь хьаухаш яцар, оценкаш эсала яр, каст-каста ишколе йоацаш хулар. Вешта аьлча, дукхагӀа йола ха цӀагӀа йоаккхар Ӏа. ХӀана дар из? ХӀара дийнахьа ишколе хьа хӀана ахацар хьо?
Мержой Хади: Нанас ше цхьаннахьа йодача хана, берашка хьажа аьле, цӀагӀа ют со.
Хьехархо: Дукха бераш да шун? Массад шун бер?
Мержой Хади: Шиъ да-кха.
Хьехархо: Фу ханаш йолаш да уж?
Мержой Хади: Эггара зӀамагӀчун 4 шу даьннад, вокхан 6 шу даьннад.
Хьехархо: Царга хьажа хьо мара кхы йиӀиг яц шун, саг вац шун цӀагӀа?
Мержой Хади: Вац.
Хьехархо: Хьо-м каст-каста йоацаш ма хулий? Нана балха йий шун цхьаннахьа?
Мержой Хади: Яц.
Хьехархо: ЦӀагӀа йолча хана, книжка тӀа хьожаш, дешаш, хӀама Ӏомаде гӀерташ, вӀалла хӀама дой Ӏа? Аз хӀана ях хой хьона, цӀаккха урок Ӏомаяь, хьаювцаш яц-кх хьо. ДӀахаьттача, хӀама ховш а хилац. Шиаш а кхоъаш а йоах Ӏа. ХӀанад хьа из? ХӀама Ӏомадуций Ӏа?
Мержой Хади: Ӏомаду. Берашка хьажа Ӏохоаю со, тӀаккха порядок хьае оал.
Хьехархо: Фу ду Ӏа порядок еш?
Мержой Хади: Пылесос хьокх, улгаш дул, пхьегӀаш юл, хӀамаш дӀанийсъю, коа нув хьокх, дом дӀабоаккхаш гермеш хьокх.
Хьехархо: ТӀаккха фу де деза вай хӀанз, шиаш йоахаш дагӀа деза вай? Мамайга ала деза, кӀеззига урокаш е мукъа йита со. Аьннадий Ӏа вӀалла?
Мержой Хади: Аьннадац.
Хьехархо: Цудухьа да-кха из деррига. Ӏа аьннадаларе, цо хьо мукъа ютаргьяр. Ден-бус 24 сахьат да, царех цхьа сахьат мукъа доацаш мичай хьо, йий? Хулий хьа иштта ха.
Мержой Хади: Хул.
Хьехархо: Гой, цу цхьан сахьатах пайда эца беза тӀаккха. Бийсан а ха йоацаш яц хьо, дийнахьа а кӀеззига хинна а ха йоацаш яц хьо. Урокашка кийчъяла еза.
Мержой Хади: Шун хинна дешархо я из.
Хьехархо: Мала?
Мержой Хади: Са мама, Булгучанаькъан Мадина.
Хьехархо: Фуд хой хьона? ЦӀагӀа деша деза Ӏа, урокашка кийчъяла еза. Из Ӏа ца дойя, вай леладечох хӀама хургдац. Ишколе Ӏомадерел совгӀа вӀалла книжка дий хьога цӀагӀа?
Мержой Хади. Кхы а цаӀ да.
Хьехархо: МалагӀа да из?
Мержой Хади. «Ингушская литература».
Хьехархо. Ай, «Ингушски литература» дац аз дувцар, ишколе Ӏомадерел совгӀа книжка дий хьога, исбахьален литература; фаьлгаш а тӀадолаш, дувцараш байташ а тӀайолаш? Цу тайпара книжка дий хьога вӀалла? Цхьаккха цу тайпара книжка дийшадий Ӏа? ЦӀи яккха ховргдарий хьона?
Мержой Хади: Ховргдацар.
Хьехархо: Гой хьона, Ӏа дийшадац. ТӀаккха берий журнал «СелаӀад» деший Ӏа?
Мержой Хади: Дешац.
Хьехархо. ВӀалла дийшадац Ӏа?
Мержой Хади. А.
Хьехархо: Цудухьа йоах хьона Ӏа во оценкаш. Ӏа уж дешаре кӀеззиг-кӀезига, хӀама тоалургдар хьа, язде а дикагӀа ховргдар. Тоаяла еза хьо, Хади. Рамзан, хьо укх ишколе ваьгӀавий юхьанца денз?
ТӀумхой Рамзан: Хьалхарча классе со волаш, ер ишкол хьаеш латтар, тхо юрта юкъерча №2 йолча ишколе дӀадигадар. Хьалхарча кхаь шера цига дийшар оаха. ЙиълагӀа, пхелагӀа классаш керда хьаяьча ишколе яьхай аз.
Хьехархо: Юххьанца денз мишта дийшад Ӏа? Хьа мамас йоах, хьо отличник хиннав. Иштта дий из?
ТӀумхой Рамзан: Шин-кхаь четвертах мара хиннавац со отличник. ДукхагӀа йола оценкаш 4-5 хиннай са. Кхоъаш вӀалла яцар.
Хьехархо. Кхыча классашка багӀа хьа вежарий, йижарий даггара деша гӀерташ ба. Шо ишколера чудаьхкача, лаьрххӀа Ӏо а ховшадийя урокаш яйтий шуга дас-нанас?
ТӀумхой Рамзан: Яйт.
Хьехархо: Фу оал шуга цар?
ТӀумхой Рамзан: Долле сихха урокаш е Ӏоховша!
Хьехархо: Ӏоховший шо, йой оаш урокаш?
ТӀумхой Рамзан. Йора, даьра-кх. Цкъаза болх бе безаш хул, из чакхбаьлча а е йиш я уж.
Хьехархо: Ловзара а салаӀара а ха юсий? Сенах ловз хьо?
ТӀумхой Рамзан. ДоттагӀа волча ух со, Абабукар яхаш ва из. Цига цхьа-ши сахьат даьккхе чувода со. Албохчанаькъан ва из, са шуча хулаш а ва. Цхьайолча хана бургацах ловзаш хул тхо; дукха хилча, лечкъаргах ловз.
Хьехархо. Дика, урокаш юкъагӀа ца юташ, ишколе хьаух хьо. ЦӀаккха цӀагӀа Ӏе безам болаш хулий хьо?
ТӀумхой Рамзан: Хул. Наб йоагӀаш хул. ТӀаккха нанас хьал а гӀоттавийя, ишколе ӀогӀо оал. Хьал ца гӀотташ уллаш хуле, цкъаза шийла хий тох.
Хьехархо. Хьа тетрадашкеи дневникагеи цӀагӀа саг хьожий, Ӏа оценкаш малагӀаш йоах ха безам болаш?
ТӀумхой Рамзан: Нана хьеж са дневникага, кхаь кӀира цкъа. Кулг язду цо дневника тӀа. Тетрдашка-м хьажац из.
Хьехархо. ХӀанз ахка дӀадолалу, мишта салоӀаргда Ӏа? Планаш йий хьа белггала хӀама де?
ТӀумхой Рамзан. Планаш-м яц са. Юрта хургва со. Бассейна чу лувчаргва. Коа Ӏоувттабеш бола бассейн ба тха. ЙӀайха хуле цу чу лувчаргва, шийла хуле велосипед хехкаргья.
Хьехархо. Велосипед хехкари бассейна чу лувчари мара кхы хӀама дуций Ӏа бӀарчча аьхки, книжка деший Ӏа вӀалла?
ТӀумхой Рамзан: Дешац.
Хьехархо: ДикагӀа дола книжкаш деша деза оаш эрсий меттала а гӀалгӀай меттала а, накъадарг ма дий уж тӀехьа тӀайоагӀача хана.
ТӀумхой Рамзан: Кхы а хьоашалгӀа ух со аьхки.
Хьехархо: Хьанцига ух хьо хьоашалгӀа?
ТӀумхой Рамзан: Ноанахошка, Наьсаре бах уж.
Хьехархо. Хьа дика деша вӀаштӀехьдоал, Зубейдат. ХӀаьта урокаш тӀа каст-каста йоацаш хул хьо. ХӀанад из?
Албохчанаькъан Зубейдат. Цамогаш хул со каст-каста. Берашка хьежа езаш а хул. ЗӀамига бераш да тха.
Хьехархо. Четвертной диктант долаш а хьаянзар хьо. ХӀана янзар хьо?
Албохчанаькъан Зубейдат: Къамаргаш лазаш яр со, температура йолаш.
Хьехархо: Тетрадаш тӀара гӀалаташ тоа а дийя, аз уж дӀаделча; цар тӀа вӀалла болх бой Ӏа?
Албохчанаькъан Зубейдат: Бу. ГӀалаташка хьежаш ягӀааш хул со, хьаӀомаду уж. Царна йоагӀаш йола бокъонаш а Ӏомае хьож со.
Хьехархо: Кхыча Ӏилмаех оценкаш миштай хьа?
Албохчанаькъан Зубейдат: Пхиаш я, цхьаяраш йиаш я. Кхоъаш-м яц вӀалла.
Хьехархо. Хьо фу деш хургья аьхки, Зубейдат? Болх бой Ӏа вӀалла, беш йий шун?
Албохчанаькъан Зубейдат: Бераш хьаарадийхе, ловзаш хул тхо; ноанахошка а гӀоргья со аьхки. Беш а я тха. Цига гаьнаш ягӀа боалий, Ӏажий, шапша. ХӀанз а зӀамига я уж, оаха хий тох царна. Бешара нувхаш дӀайоах.
Хьехархо. Во дийшадац Ӏа, Мухьмад, укх шера. Хьо фу де лаьрхӀа ва аьхки?
Овшанаькъан Мухьмад: Эггара хьалха со сакъерда гӀоргва Магасе, цигарча аллейке. Чувеча бассейна чу Ӏочукхоссалургва со. ТӀаккха Абдулла волча ваха, велосипед хоахкаргья, бургацах ловзаргва, мӀарга бетташ. Сов чӀоагӀа бургац чутеха, наӀараш дӀачуяьхаяр оаха. Иштта хургда-кх са хӀара ди. Ишколе ухача хана а кӀирандийнахьа а книжка деш аз моллагӀа. ХӀанз со дешаш ва «Так это было» яха книжка, 98-ча оагӀон тӀа кхаьчав. ЦӀагӀа «СелаӀадаш» да сога. Цар тӀара байташ хозагӀа хет сона. Цкъаза айса а язъю аз байт, хьога дӀалургйолаш. Сурташ а дехк аз, къоаламашца а фломастерашца а.
Хьехархо: Ашарий урок ма хулий шун. ЦӀагӀа волаш, аьхки ашарашка ладувгӀий Ӏа?
Овшанаькъан Мухьмад: Цхьадола гӀалгӀай иллеш хоза хет сона. Ашарашка аз ладувгӀац. болх-м бу аз. Тха шиъ сиргӀилг я. Царна со дӀатӀавахийтац. Беша дӀаегӀа малина, нарс, помидор, кхор ба тха. ФОКе ух со, кӀалкхетаргах лата Ӏомалуш. Пхе дийнахьа ваха веза цига, хӀара дийнахьа ши сахьат доаккхаш. Со цига уха 8 бутт ба. Яхьашка хиннавац со хӀанз а, 1-2 шу ца даьлча, вахийтац къовсавала кхычарца. Цига со хьалкхувл Ахьмада. Из са да ва. Иштта соца цига ух тха классера Ӏаддал-Малик.
Хьехархо: Цкъаза эгӀазъяхе хулар хьо, Таира, ХӀана дар хьа из?
Албохчанаькъан Таира. КӀаьнкаша йиӀигашта хӀамаш етташ хилча, эгӀазъух со.
Хьехархо: ЦӀагӀа урокаш е моттиг йий шун, кхо саг ма вий шун цӀагӀара ишколе ухаш?
Албохчанаькъан Таира: Истолг да тха, урокаш еш. Кхаьнне а юкъара. АргӀ-аргӀагӀа Ӏохувш тхо цу тӀа. Эггара хьалха со хов, тӀаккха - зӀамагӀа йола йиша, цул тӀехьагӀа воша. Са-м, цхьа хала урок хилча, шин сахьата а ягӀа езаш хул. Аьхки даь-нана йолча гӀоргья со, цунна новкъостал де. Буц хьаяккха, оасар де дезаш хул коартолашта. Телевизорга а хьежаргья «Ютуба чу», цига мультикашка, киношка, «дарамашка» хьеж со.
Хьехархо: Шун ахка сакъердаме хилда, ишколе юхадахка дезилга ховш, кердача дешара шерга кийчлуш хилалаш.
