Хьавай пхиаш
Дешара толам - къахьегам
Дешара шу чакхдала гаргагӏертад, цхьаболча дешархоша къахьегамах боахкаш, минот зехьа ха ца йоаеш, ишколе хьабаьхкача хьехархоша дувцачоа фийла болаш, дӏайихьар карарча дешара шера ха. Цунга хьежжа яр царна журнала тӏа а тетрадаш тӏа а увттаяь оценкаш. Дика дешарца белгала йолаш дӏадихьар дешара шу Сурхо тӏарча 9 шера дешача ишкола 5 «б» классе ягӏача Муцолганаькъан Хьавас. Цунца къамаьл хилар тха. Из раьза хилар тха массехк хаттара жоп дала.
- Хьава, укх шерара дешар чакх ма даьннадий хьа, малагӏча оценкашца чакхдаьккхад ӏа ер шу?
- Хьалхарча четверте биологех, ингалсий меттах, гӏалгӏай меттах йиаш яр сона, дӏахо мел яраш пхиаш яр. Шоллагӏча, кхоалагӏча четверташка ерригаш пхиаш я. Иштта хургья, хетаргахьа, бӏарчча шерах оттаераш а.
- Хьо шоай классе эггара дикагӏа дешаш я. Мишта вӏаштӏехьдоал хьа из?
- Урока тӏа ягӏаш, аз хьехархочунга лерттӏа ладувгӏ. Цӏагӏара болх бу даим, цаӏ юкъах ца буташ. Ишколе хьаеча, хӏара урока хьалхарча переменах а пайда эц, хургйолча урокага кийчлуш.
- Цхьавар, урока тӏа вагӏача хана, маркъилг санна кхесташ вагӏаш хул, вож - ловзараш деш? ӏа фу ду урока тӏа ягӏача хана? Хьехархочунга дикка ладувгӏий ӏа?
- Деш аз, дӏадувц, хьехархочунга ладувгӏ. Цхьайолча хана ла ца дувгӏаш ягӏаш а хул со.
- Хӏана дувгӏац ӏа цхьайолча хана ла?
- Хац сона-м. Цхьа хӏама деш йоаллаш хул со.
- Де йиш йий иштта?
- Йиш яц.
- Тӏаккха хӏана ду ӏа из?
- Ай, наггахьа мара диц аз иштта.
- Кхы сево новкъостал ду хьона дика деша?
- Цӏагӏара болх мишта бе беза гӏо деш, хьахьехаш, «подсказкаш» еш книжкаш да сога. Упражненеш мишта е еза а цар хьаоал. Гӏалгӏай йоазонхой берригаш тӏаболаш книжка а да сога, исторех а да цу тайпара книжка.
- Ишколера чукхаьчача, урокаш еш ягӏаш мел ха йоаккх ӏа?
- 15 -30 минот тоъ сона.
- Цхьан урокага кийчлуш тоъ хьона из, е ерригача урокашка кийчлуш тоъ?
- Ерригача урокашка!
- Ма кӏезига ха я ӏа йоаккхар! Цхьаболча дешархоша-м 1 сахьат а ши сахьат а доаккх.
- Атта кхет со чӏоагӏа.
- Хӏанад из хьо атта кхетилга? Хьаькъал долга да из?
- Хӏаа, - ел Хьава.
- Хьона эггара халагӏа хета ӏилма малагӏа да?
-«Дин бовхаш». Кхыдола ӏилмаши изи тайп-тайпара йоазош долаш да. Из йоазув халагӏа ӏомалу сона. Алапаш ӏомадь яьннай со, деша низткъало хул хӏанзарчоа. Хӏаьта а пхиаш йоах аз цу меттах.
- Геттара хьо ца кхеташ хӏама нийслойя, хьахьеха, новкъостал де саг вий цӏагӏа?
- Воша ва. Из 7-ча классе вагӏа. Цунна а ховш ца хилча; нанас хьаоал, из медйиший дешар дийша я.
- Классе дагӏача бераша новкъарло йой хьона деша?
- Цхьа Хьамзат ва-кх харцахьа лелаш. Ший безам бале, «самолёт» кхосс; ший безам бале резинка тох; ший безам бале, къамаьл ду. Тӏехьашка вагӏачо а цкъаза къамаьл ду лерга юхе.
- Хӏанз шоай ишколе фу хилча дика хетаргдар хьона?
- Се укх ишколера кхыча ишколе дӏа ца югаре, чӏоагӏа дика хетаргдар сона. Тха дезал Эккажкъонгий-Юрта баха дӏабахаб укх шера. Хьатӏадоагӏача шера цигарча ишколе дӏаязъяьй со. Хӏанз а цу юрта дах тхо, дешара шу чакхдаллалца дас хьалкхийлай со.
- Новкъа да, Хьава, хьо дӏайодаш. Диктантах дешара шу чакхдоалаш пхиъ яьккхаяр ӏа, укх ишколерча пхелагӏча деша дагӏача берашта юкъе эггара дикагӏа яздаьдар ӏа из, цхьа гӏалат доацаш. Из-м тамаш йолаш хӏама а дар. Фу дергда, къаста дезаргда вай. Цигара дешар а аьттув болаш хилда хьа.
- Баркал. Рамзан ма вий дика дешаш. Цо хьайоахаргья шоана пхиаш.
