Мехка накъаваьнна саг
Гаьнарча шерашцара дагалоацам
Мехкарча цӏихезача наьха вахар, цар дегӏаахар, даржашка лакхбалар зийча; къаьгга гуш хул уж мишта, мичахьа, мел накъабаьннаб шоай къаманна. Укх шера дукха ха йоацаш 70 шу дизад дика хӏамаш карагӏдийннача, ший къаман оагӏув хьаллоацаш хьавенача, шийга кхаьча гӏанд сий долаш леладаьча Ӏамарханаькъан Хьусена Ӏалихана. Деррига цо мел даь дикаш дийца варгвац, хӏаьта а лоацца дагалоацаргда вай цунна карагӏдийннача беркатеча гӏулакхех цхьадараш.
Хьусена Ӏалихан ваь хиннав 1956 шера Фрунзе, вай къам мехкахдаьккха лийннача шерашка. Вай цӏадаьхкача ишкол яьккхачул тӏехьагӏа, цо дийшад лакхарча дешара шин моттиге, цкъа Москве культуран институт яьккхай цо, дӏахо Нохч-Гӏалгӏай паччахьалкхен университете экономиста говзал ӏомаяьй. Дукхача а бехктокхамеча а балхаш тӏа хиннав из тайп-тайпарча ханашка. Шолжа-Гӏалий тӏарча исбахьален пхьоаллен фабрике къахьегама даькъа кулгалхочун болх лелабаьб, Советски эскаре гӏулакх деш хиннав, «Грознефта» комсомола тоабанна керте лаьттав Ӏалихан. Афганистане ВЛКСМ ЦК гӏонча волаш ха яьккхай. Цул тӏехьагӏа, комсомола Нохч-Гӏалгӏай обкома секретарь волаш къахьийгад. Из ха цӏаккха йицлургйоацаш йисай са дег чу.
Цу заман чухьа комсомола обкомо къонача йоазонхошта юкъе Нохч-Гӏалгӏай республике гӏолла дӏакхайкаяьяр нохчий литературан ларде лаьттача Бадуевгӏар Саӏида цӏерагӏа литературан яхь. Цига дакъа лаца йиш йолаш бар прозаикаш, драматургаш, поэташ. Яхье дакъа лаца дагахьа чуденнача йоазошка кхелахой хьежачул тӏехьагӏа, котало яьккхараш гулбир комсомола обкома секретара Хьусена Ӏалихана кабинете. Цига бар нохчий а, эрсий а, гӏалгӏай а къамах бола къона деша говзанчаш. Царна совгӏаташ дӏадала кийчвеннавар Ӏалихан. Тайп-тайпара дар цига тийнна совгӏаташ, поэзе даькъе котваьннача сона, Хьусена Ӏалихана делар токаца лела истола тӏа лоаттаду электронни сахьат. Баьдеча цӏагӏа а сийрда таьрахьаш хьахьокхаш, гургал бетташ дар из, саг сомаваккха везаш моттиг хилча. Из сахьат духхьал сона накъадаьнна ца ӏеш, эшаш хулар чарахь а чкъаьрахо а волча лоалаха ваьхача эрсечунна. Ӏуйрийна ше сомавоаккхаргволаш, дийхе хьора цо из цкъаза.
Дӏахо Ӏалихана болх баьб парте обкома ӏилмани дешареи даькъа кулгалхочун гӏонча волаш. Ӏамарханаькъан Ӏалихан хиннав РФ Паччахьалкхен Думан депутат, вай республика кхоллача хана хьаяь хиннача оффшорни даькъа администраце кулгалхо. Цу хана со болх беш вар «Наьсарен оаз» яхача газете. Цӏихезача мехкахочунца вӏашагӏкхетар хилар са. Дукхагӏа тха къамаьл дувзаденна дар оффшорни даькъа балхаца, карагӏдаьннарашца, аргӏанарча шера республикан бюджетаца – цун дефицитаца а профицитаца а - дувзаденна. Гӏалгӏай мехка президенталла харжа оттаваь а хиннав из.
Карарча хана а ший мехка, цун наха гӏо деш, оагӏув хьаллоацаш хьавоагӏа Ӏалихан. Цунна карагӏдийнна доккхий гӏулакхаш бахьан долаш, «Карагӏдаьннарех» яха орден еннай вай мехкахочоа, иштта дукха да цун кхыдола совгӏаташ а. Дикка боккхача дезала да ва Хьусена Ӏалихан. Ший дезала а мехка а накъавоалаш, бӏаь шера из вахар лов тхона цун 70 шу дизача шера.
