Лоамашка ека ашараш

80-гӏа шераш вай къам культуран даькъе сомадоалаш латташ хинна ха яр, аьнна, хет сона. Хьахила болабеннабар вай къаман дикагӏа бола суртанчаш, Шолжа-Гӏалий тӏа республике гӏорбаьнна бовзарех а  лоархӏаме летаратуран йоазош кхоллаш а бар доккха начӏал дола йоазонхой, дикка тоалуш йоагӏар ашарий оагӏув. Цу хана вай къаман иллиалархой, композитораш, царца къахьегаш, айхха бувзамаш хьаллоаттадеш бар байташ язъю нах. Дийна вар РСФСР гӏорваьнна иллиалархо Хамхой Элмарзий Ахьмад; дийша ваьнна,  къахьега дӏаволавеннавар Ужахьанаькъан Мухьмад; «Зама»  яхача республике цӏихезача ансамблаца болх беш вар ши гӏалгӏа-гитаристаш, иллиалархой Майсиганаькъан Башир, Дзейтанаькъан Темарлан; радио а телевидене а солисташ бар Имагожанаькъан Осман, Тиймарзанаькъан Бембулат; дийша а баьнна, цӏабаьхкача театра актёрашта юкъе бар иллиалара говзал йола Новрбенаькъан Руслан, Беканаькъан Ибрахӏим, Янданаькъан Тамара; Нохч-Гӏалгӏай паччахьалкхен симфонически оркестра шоллагӏа дирижёр яр Янданаькъан Мадинат; Шолжа-Гӏалий тӏарча ашарий училище вокал хьехаш вар Меданаькъан Элберд, ашарий училище дешаш бар бе-беча кхаленашка хьалкхийна, тайп-тайпара пандараш лакха ӏомалуш бола кагирхой.  Царна юкъе къаьстта а белгала яр цига дешаш хинна, иллиалархочун говзал ӏомаеш хьайоагӏа Охценаькъан Хадижат. Из мугӏ геттара дӏабӏаьхбе йиш йолаш бар.

Цу заман чухьа хьахила даьлар дуккха гӏалгӏай хоза, кӏоарга чулоацам бола иллеш. Масала, царех дар «Наьсарен вальс», «Гучаяла...» (дешаш Гаьгенаькъан Г.), «Хьо йоацаш мегаргвац со» (дешаш Коазой Т.),  «Мехкарашта» (дешаш ӏарчакханькъан С.), «Яндаре» (дешаш Малсаганаькъан Е., таржам ӏарчакханаькъан С.), «Хьо ӏовежар» (дешаш Угурчанаькъан А-Г.), дерригаш дийца варгвац. Ашарашта дуккха теркам беча, царца къахьега ловш болча нахах цаӏ яр Малсаганаькъан Тархана Ева. Эггара хьалха из сона яйзача хана, даггара даьннадале а 26-27 шу мара даьнна хургьяцар из. Ашараш езаш, йовзаш, царца болх беш, яьшка-пандар лакха ховш хиннаяле а, композитор санна из йовза яьлар 80-гӏа шераш долалуш. Бокъонца йоккха говзал йолча ашархоша санна, байташ язъеча нахаца бувзам оттабе йолаелар из эггара хьалха. Байташ-м цо ше а язйора, аьнна, хет сона; амма гӏалгӏай мотт бувца хойя а, йоазув наьна меттала вӏаштӏехьдалацар цун. Из-м кхетаде хала а дац, из дешаш хиннача моттигашка цхьаннахьа ӏомабеш бацар наьна мотт. Цхьабакъда, вӏалла шеко йоацаш, ала йиш йолаш ва со; Евайна ший къаман мотт дукха безар, аьнна. Бийзабецаре ший иллеш гӏалгӏай меттала декаш хилча бакъахьа хетаргдацар цунна.

Кӏеззига дувцаргда вай цун вахарах; из малий, хьаний, мишта а мича а кхувш енай.  Ева яь хиннай 1955 шера Казахстана Талды-Кургански областа Текели яхача шахьар тӏа, Малсаганаькъан Боргӏа Тарханеи Къуркъанаькъан Мурада Еленайи дезале. Даьй Яндарера хиннаб цун. Вай Сибрера цӏадаьхкачул тӏехьагӏа цар дезал Шолжа-Гӏалий тӏа баьхаб. Зӏамига йолча хана денз, пандараш довзача, ашараш локхача даь-нанна юхе хьалкхийнай из. Каьхата пандар лакха ховш а цунца иллеш доахаш а хиннай даь-нана Налганаькъан Амнат, культура оагӏонца бувзабенна хиннаб ноанахой а, нанеи наьна-йижарийи  яьшка-пандар дика локхаш хиннаб. Цу тайпара сомаяьннай Евай дег чу а ашарий дуненцара говзал. 1965-1971 шерашка, ший 10 шу даьннача хана денз, Шолжа-Гӏалий тӏарча ашарий №1 йолча ишколе дешаш  хиннай йиӏиг. Фортепиано оалаш бола пандар бар цо ӏомабеш хиннар. Цу хана йовз цунна гӏорбаьннача композиторий  Чайковске,   Баха, Бетховена, Шестаковича, Хачатуряна, иштта кхычар цӏераш. ӏомалу ашаршка ладувгӏа, уж яшха, кхетае, царца кхоллаш дола сурташ довза. Зӏамигача йиӏига дика вӏаштӏехьадоалар из боккха пандар ӏомабе. Цул совгӏа, ше а чӏоагӏа ловш яр из моллагӏа яле а йиш кхолла, илли язде, ноташ тӏа уж дӏаязде. Денгара ди мел доал, ший уйланга, дагалаттачунга йодар Тархана Ева. Оалаш ма хиллара, водар массаза гаьнавоал. Иштта, кога тӏехьа ког боаккхаш, кхычарех тара доаца, алхха ший наькъа такилг доаккхаш, йоагӏар из ашарий искусствоца дувзаденнача дунен тӏа.

Ашарий ишкол яьккхараш, дукхагӏча даькъе дӏахо а цу лостамагӏа деша ловш хул, шоашта ховр кхы а кӏоаргдар духьа, цхьацца дола толамаш даха а кхоллама даькъе къхьега а безам болаш. Цу тайпара никъ хержар Евас а. Шолжа-Гӏалий тӏа Шолжа йисте, цун цхьан бер да тӏа уллар  тамашийна, фаьлгашка ювцар санна йола моттиг. Бӏарчча дийнахьа, уллув гӏолла додача хин ашарца яхьеяьлча санна, екар цига зурмаш, пандараш, фаташ, иллиалархой оазаш. Цу чура арайоагӏа Ужахьанаькъан Мухьмада, Токаевгӏар Сулеймана, Ясаевгӏар Мухьмада оазаш; бекар дахчан пандар; феца беде гаьнабоалар каьхата пандара, саксафона, зурман мукъам. Еррига уж оазаш вӏашагӏъувра цхьан юкъа. Сайре еча, балха баьхка кӏаьдбенна нах санна, дӏатувра чӏондаргаш, балалайкаш, баянаш, аккардионаш.  ӏуйре еча, юха а оалхазарий дуккха а тайп-тайпарча оазех таралесташ, уж футтардеш санна, ека йолалора симфонеш, ареш, романсаш, токкаташ, иллеш. Цу фаьлгий дунен тӏарча цӏагӏа деша ловш яр Ева а. Из уйла цун кхоачаш а хул. 1972 шера цига фортепинох шийна ховр доаржадеш, кӏоаргдеш хул из гаргарча 4 шера, 1976 шерга кхаччалца. Йоккха а дуккхача къамех болча нахах латташ а яр училищен хьехархой тоаба. Масала, цу чу балха вар нохчий композитор Бексултановгӏар ӏумар, гӏалгӏа Меданаькъан Элберд, эрсе Клименко Галина, эрмало Шабаньянц Жанна. Цу тӏеххьарчун классе дешаш хилар Ева.

Ашарий училище е колледж яьккхай дӏаоалача хана атта оал вай, хӏана аьлча дукхагӏчарна хац мел къахьегам ба, малагӏа халонаш нийслу цу дешашца ювзаенна. Из цхьа моллагӏа дола дешар хинна ӏац, кхело цхьацца дакъа деннача, белггаларча хӏаманца дувзаденна начӏал долча кагирхой дешар да из. Цудухьа вайна гуш йоаца халонаш а нийслу цу дешарца, юкъарча ишколе дешача хана фуд ца хайна ӏилмаш, говзалаш, мотт, дешаш юкъедоал вахара. Доккхача кхаь даькъах латташ яр цигарча дешара программа, цунна чудоагӏар: керттера  говзал, ашарашца дувзаденнача дешара теори, хьехархочун болх. Царех хӏара дакъа чоалхане а, хиланза а, ханза а даргдоацаш дар. Оалаш ма хиллара, укхаза совлен, хайча а ца хайча а  бе-башха доацаш хӏама дацар. Шеддар керттера дар. Сахьатах боалла бӏарго низткъа мара зувш боаца хьастамилг хьабаьккхача, е ханнахьа цун дӏоагӏа ца хьовзадича, сахьато болх бергбац. Цунца нийсде мегаргда ашарий гӏулакх а. Цхьан ното, из харцахьа дӏалекхача, еррига йиш толхаергья. Училище деша ягӏаш, Евай ӏомаде дийзар белггалара фортепиано яха ӏилма, концертмейстера класс,  зӏамигача ансамблаца болх бар, сольфеджио, ашарий литература, яьшка-пандар дӏалакха ӏомабар. Из дешар дийша саг артиста а хьехархочун а говзалаш йолаш хила везар. Артиста говзал мичахьа эш? Керттера цига ӏомаду ӏилма санна лоархӏаш дар фортепиано бовзар, ӏомабар, дӏалакха хар. Белггалара урокаш, къаьстта йола ший программа  ӏомайора цу даькъаца; концертмейстера болх а артиста оагӏонгахьа эза бар, хӏана аьлча иллиалархошца, ансамблашца болх бе ӏомалора, из оагӏув ӏомабеча хана. Ашарий партитураш йовза езар, уж еша ха дезар,  вайна ма харра,  партитураш зӏамига а йоккха а хулар. 

 Ашарий теори ӏомаяр кхы аттагӏа дацар. Цига дешараша каст-каста дувцаш хезад сона сольфеджио яха ӏилма.  Фуд цунна чу ца доагӏаш? Илли дӏаала дезар ноташка дӏаяздаьча тайпара, иллеца дӏаоалар а гуш дар а вӏаший тарлуш хила дезар, дӏалекха йиш ноташца дӏаязъе ха дезар, цу гӏулакха ноташ ха дезар, цох оалар ашарий диктант. Шергара шерга чоалханегӏа хулар дешар, довза дезар ший мехкарча а доазол арахьарча а ашарий истори, цар стилаш, цӏихеза композитораш, цар кхолламаш. Укхаза массазарча вахаре вӏалла ца хеза цӏераш а нийсъяла тарлора мугӏарерча, ашарашца вувза ца веннача сага. Цкъа ашарий литературах дола книжка нийсделар са кулга кӏалха. Эггара хьалха из хьаделлашехь, сона нийсвелар Николай Яковлевич Мясковский яха саг. Цӏаккха сона ца хеза цӏи яр из хӏанзалца. Сона ца вовзе а, Николай Яковлевичах вай мехка оалаш хиннад «советски ашарий эхь-эздел», цо кхебаь хиннаб дуненна цӏихеза композитораш Дмитрий Кабалевский, Арам Хачатурян, кхыбараш. Цу хана денз, йиц ца луш йисар са вахаре Мясковский яха тайпан цӏи. Мугӏарерча сага дукха къайленаш а кердадараш а хьаделлаш дар Евай цу ханара дешар.

Къаьстта а хьоахаде безам ба са пианиста кулгех, пӏелгех лаьца. Дуккхача наха оалаш хезад сона тепча лелаю кулг доккха, низ болаш хила деза; иштта хила деза хасап деча, дулх дохкача сага кулг. Мишта хила дезар пианистадар? Цу хьакъехьа а ашарий дуне довзача наха юкъе лелаш дешаш да, пианистадараш маргӏала  кулга пӏелгаш  хила деза, яхаш. Комсий хетолгах маргӏал (маргӏалаш) оал. Вайна хов уж дӏаьха а диткъа а хулилга. Цудухьа пианиста пӏелгаш а диткъа а дӏаьха а хила деза, пандар тӏагӏолла атта леларгдолаш, из лакхарца цхьаккха тайпара хало хургйоацаш. Евай цхьадолча сурташ тӏа дика гуш да, цун кулгаш белггала пианистадараш санна долга. 

Ашарий училище дешаш вола саг кийчлуш хул хьехархочун балхага а, хӏана аьлча мехкарча хӏара кхалене болх беш йолча ашарий ишколашка къахьега, кхувш йоагӏа къона тӏехье, керда ноахал кхеде дезараш, ашарий говзал йола нах нийсача новкъа баха безараш уж ба. Вай республике дукха хиннаб, тахан а ба из дешар дийша нах, берашца дуккхача шерашка къахьегаш хьабоагӏараш. Ашарий хьехархой хила ӏомалуш хиннай гӏалгӏай цӏихеза йола пианистка Инаркъанаькъан Тамара, цун тайпан йиша Инаркъанаькъан Мадина, Шодажанаькъан Фариза, Тутайнаькъан Тамара, Мутаӏаланаькъан Хадижат, Малсаганаькъан Зарема, Меданаькъан Марина, кхы а дуккхабараш. Цар мугӏарера саг хиннай вай ювцаш йола Малсаганаькъан Ева а. Цо ӏомадаьдар берашта фортепиано мишта хьеха беза довзийташ дола наькъаш, белггалара урокаш фу чулоацам болаш, мишта луш хила еза. Цул совгӏа, истори, философи, доазол арахьара метташ, кхыдола юкъарча ишколе ӏомаду ӏилмаш а ӏомадора училище. Лоацца аьлча, цига хьагойта дезар ше дуккхача оагӏонашкахьара дегӏааха таро йолаш, дегӏайоагӏаш, доккха начӏал долаш саг йолга. Из никъ лелабе таро а говзал а хилац моллагӏча мугӏарерча сага.

Дӏахо Евас къахьег  (1976-1978) Запорожьерча №6 йолча берий ашарий ишколе хьехархо-концертмейстер, фортепианон хьехархо йолаш. Из болх бу цо 1981-1987 шерашка Шолжа-Гӏалий тӏа а. Цу хана яйзар  сона ашархо. Юххьанца цо сога дийхар ший хьамсарча юртах Яндарех ше язъяь байт наьна меттала яккхар. Уж эрсий меттала, стихотворене хила еза технически оагӏув лора ца еш (ритм, рифма),  кулгаца яздаь мугӏараш дар. Дукха йоккха йоаца тетрада лист гӏалгӏай меттала мишта дӏаязъергья ца ховш, дукха уйла е йийзар са. Сона хацар лоамаш дувцаш йола юхьиг мишта, сенгара дӏайолаергья. Тӏаккха дагадийхар сона бера хана массехказа бӏаргадайна сурт. Наьсаре тха лоалахо хиннача Маценаькъан Бийсолта волча воагӏаш вар цун къаьна доттагӏа, Аьлтий-Юрта ваьха Хьаштаранаькъан ӏаьла. Цу воккхача сага оамал яр, леллаше цхьацца илле дешаш оалаш. Цунгара цкъа а шозза а хезар сона, цӏаккха ца хеза, цхьаннахьа яздаь доаца илли. Цун юкъера массехк дош мара дисадацар са дегахьа, уж дар «бухь багӏа кийнаш» яха дешаш. Царех пайда эца лаьрхӏар аз, Евай иллена таржам деча хана. Иштта хьахилар цун хьалхара мугӏараш: «Лепаш я лоамий бухь багӏа кийнаш...» Дӏахора дешаш шо-шоаш дийшар байта мугӏарашца. Бух соццаш цох хьахилар укх тайпара, «Яндаре» яха илли:

«Лепаш я лоамий бухь багӏа кийнаш,

Хозъенна дӏаэттай баьццара беш,

Хьо хургва яхаш  са дега аьла,

Юртара къоаной ба, шоай къамаьл деш.      

Юхаалар

Тешаш яц иштта бувцача меттах,

Хьай дега аьла я алал хьай сох;

Тӏаккха вай лаьтта мерза дахаргда,

Дегашка безам совбаргба цох.

Хьаст хургба сайран сатийна уллаш,

Сога сатувсаш хургда хьа дог.

Цӏаьхха, укх лаьтта вай бӏаргадайна,

Сигалено ираза седкъий хьалсог.

Юхаалар

Тешаш яц иштта бувцача меттах,

Хьай дега аьла я алал хьай сох;

Тӏаккха вай лаьтта мерза дахаргда,

Дегашка безам совбаргба цох.

Яндаре са ага теркадаь лаьтта,

Аз хьона сай дега тешам дӏалу.

Вай шинне безам бохаргбац атта,

Сай дика доттагӏа аз хьох хьаву.             

Юхаалар

Тешаш яц иштта бувцача меттах,

Хьай дега аьла я алал хьай сох;

Тӏаккха вай лаьтта мерза дахаргда,

Дегашка безам совбаргба цох».

Са цецвалар дувца йиш йолаш дацар, из илли Охценаькъан Хадижата дӏаоалаш эггара хьалха телевидене а радио чугӏолла а декаш хьахезача. Цунна кӏалха гӏолла дӏаяздаьдар: мукъам Малсаганаькъан Евай, дешаш ӏарчакханаькъан Сале. Сона боккха кхаъ хиннабар цох, хӏаьта а цхьа хӏама дар со раьза воацаш. Цу илле дешаш са да, аьнна, кхайкадар сов нийса дацар. Уж эрсий меттала яздаьр Ева яр, са таржам мара дацар. Цунца дувзаденна телевидене а радио а телефон теха: «Уж дешаш са да, яхаш, ма кхайкаде, ма язде», - аьлар аз. Евас ше а, из илли дувцача хана, «хьа илли» оалар. Уж дешаш сай дац яхача уйлан тӏа яьккхар аз композитор халла. Цул тӏехьагӏа, язде баьлар «... таржам даьр ӏарчакханаькъан Сали». Иштта нийсагӏа дар из.

Кхы а мссехк илли яздир оаха цхьана, «Безаман илли» дар царех цаӏ. Укхаза са белгалдаккха деза, вай ашарий искусство дегӏакхувлача даькъе Абаьданаькъан Хьавас доккха дакъа лацар. Из цу заман чухьа Нохч-Гӏалгӏай радио концертий программаш кийчъеш яр.   Хьавас байтанчаштеи ашархоштеи юкъера бувзамаш хотташ, цох дика тӏехьале хьахулаш моттигаш нийслора каст-каста. Цу тайпара хьахиннадар «Мехкарашта»,  «Къона дог». Хьалхардар са дешашта даьккха дар, шоллагӏчун байт тоаяьр а со вар. Тахан кхыча автора цӏера дӏатӏаяздаьд из илли. «Мехкарашта» яха илли дӏааьннар Дзейтанаькъан Тимур вар, «Къона дог» Янданаькъан Тамарас а Абаьданаькъан ӏалихана а оалаш хезад сона. Хӏаьта «Безаман илли» дӏааьннар юха а Охценаькъан Хадижат яр. Цхьаькха цхьа илли яздаьдар аз Евайца, из дӏаоалш а декаш а дар телевидене гӏолла цу хана геттара къона хиннача йоӏа Тӏумхой Лидас. Бакъда цу илле цӏи хӏанз белггала дагаягӏац сона. Укхаза дагадохийта лов сона «Безаман илле» дешаш:

«Сигала седкъий

Бӏатувса доал,

Хьо воагӏий хьажа

Со арайоал.

Безамо вай шиъ

Даькъаладувц,

Кхело бӏагора

Доаладаь хьувз.

Юхаалар

Хьа бӏарахьажар

Дегах чакхдоал.

-Хьо сона еза, -

ӏа сога оал.

Вай безамах

Дийнахьа, бус

Деррига дуне

Хьеггача дус.

Сайранна, ӏурра

Малх санна леп -

Иштта я вай

Безаман кеп. 

Юхаалар

Хьа бӏарахьажар

Дегах чакхдоал.

- Хьо сона еза, -

ӏа сога оал.

Со цӏаккха хургьяц

Догьийккха хьох,

Массаза тешаш

Хилалахь цох.

Ер дуне хургда

Сийрдагӏа, кӏай;

Нагахьа мо дезаш

Чакхдоале вай. 

Юхаалар

Хьа бӏарахьажар

Дегах чакхдоал.

- Хьо сона еза, -

ӏа сога оал. 

Болх бешше, лакхара дешар деша а аьттув баьннабар Евай, 1982-1988-ча шерашка, из дешаш хилар Л.Н. Толстой цӏерагӏча Нохч-Гӏалгӏай паччахьалкхен университете. Цо хержаяр филологически факультет. Сона хеташ, из я ашархочоа эггара гаргагӏа йола факультет. Алапат тара хеталу сона ноташта. Алапатага гӏолла йоазув ӏомаду, ноташка гӏолла ашарий мотт бовз. Филологеца бувзам болаш да либретта яха дош, хӏана аьлча иллей мел дола дешаш либретта я. Из йоацаш хила йиш яц  иллеш кхоллаш вола ашархо а. Цул совгӏа, хьехархочун говзал а цунна кхы а дикагӏа яйзай, аьнна, хет сона цу шерашка, филологаша ӏомаду «Педагогика», «Психологи» яха ӏилмаш. Уж къаьстта чӏоагӏа эшаш да моллагӏча хьехархочоа, мотт хьехаш вале а ашараш хьехаш вале а.

Дукхача а лоархӏамеча а балхаш тӏа хиннай Тархана Ева. 1987 шера из болх бе йолалу НГӏАССР культуран Министерствонна чуйоагӏача ӏилман-методически Центре, цул тӏехьагӏа цу министерствон йоккхагӏа йола инспектор хул цох, ерригача культуранна чуйоагӏача тоабай говзал малагӏча боарм тӏа я хьажа-тахка дезаш яр из. Хӏаьта цу дарже йолаш, цхьацца халонаш нийсъяла тарлора, гӏалгӏай цхьан кицо ма аллара, «ӏаьхача берзо а буъ, ца ӏаьхача дас а буъ» яхача тайпара болх бар цунга хӏанз кхаьчар. Нагахьа санна ашарий тоаба во я оале, гоамлора из цун доакъашхошта; во яле а хоастайойя, хьакимаша бехк баккха тарлора. Хӏаьта а хьаькъал долча сага санна, нахаца бувца мотт корабоагӏар, аьнна, хет сона хӏанзле бе-беча балхаш тӏа хиннача, мерзадар а къахьадар а дайзача цу кхалсага. Иштта из хиннадецаре, балха тӏа лакхлургьяцар из. Каста цох хул Нохч-Гӏалгӏай паччахьалкхен филармоне директора а «Эстрада» яхача цхьанкхетара а  концертни даькъах  йола гӏонча, культуран Министерствон исбахьален кхела доакъашхо, Нохч-Гӏалгӏай АССР культуран ганза председатель, иштта кхы дӏахо а.

Евайца са эггара тӏехьара къамаьл хилар 2023 шера. Гӏалгӏайчен паччахьалкхен  а  «Сердало» газета  а 100 шу дизар гаргагӏерта ха яр из. Сога телефон техар Москвера, Ева яхаш цига яр.  Дахар-денар хаьттачул тӏехьагӏа, композитора аьлар:

- Сали, Гӏалгӏай паччахьалкхен 100 шу дизара хетаяь байт ӏа язйоре, мукъам боаккхаргбар аз. Вӏаштӏехьдергдий хьа?

Евас телефон тохарах, сона боккха кхаъ хиннабар, кӏезигагӏа дале 30 шу дар тха бувзамаш хаьда, цхьана кхоллама болх ца бу. Амма цун дехар кхоачашде укх наькъа са низ кхачанзар.

- Ева, аз хоза хеташ язъергьяр  байт, бакъда из чӏоагӏа цӏенхашта тема  я, цул совгӏа, заказах байташ язъе карагӏдалац сона. Тамаш, нийсагӏа аьлча, могаргдац сона цу тайпара байт кхолла. Нагахьа санна кхолле а, сона хеттача тайпара дика хургьяц из, - аьлар аз.

Кхы дукха сога дехар де оттанзар композитор, хӏана аьлча цо кхетадора кхоллама болх яхилга фуд а, дика йоазув малха мишта доал а. Цул тӏехьагӏа, кхы къамаьл хиланзар тха цу хьакъехьа а е кхыча иллей хьакъехьа а. Кхы а кхо шу даьлча Тархана Ева вайцара къаьстай аьнна хезар сона. Къаман ашархошта а сона а чов еш хоам бар из. Ева кхелхар маьтсела бетта 24 дийнахьа. Ше догцӏена, дика саг хиларга хьежжа; шера эггара хозагӏа йолча хана хилар цун таьзет. Дала къахетам болба цох, Дала гешт долда цунна, йийрза моттиг даькъала йойла.

Дукхача паччахьалкхен совгӏаташца а цӏерашца а белгалъяьккхаяр Ева, из яр Россе композиторий Союза доакъашхо, НГӏАССР  культуран гӏоръяьнна болхло, Гӏалгӏай Республикан искусствай сийдола болхло. Цунна еннаяр вай  республикан «Карагӏдаьннарех» яха орден, Дунен Артийски комитета ашарий даькъера  дошо майдилг, кхыдола совгӏаташ.

Евас вайна дитад тайп-тайпарча жанрашка даь балхаш: иллеш, романсаш, ашарий циклаш. Цар даим а вайна дагалоаттаергья Малсаганаькъан Ева; начӏал дола, яхь йола, ший къам дукха дезаш хинна саг санна.