Карарча шера дукха толамаш гойтар «Дошо Гӏала» фестиваль дӏахьош, иштта дунен кинон юкъарлон оагӏорахьара цу гӏулакха йоккха терко йир. Оргкомитета цӏерагӏа 300 дехар хьадайтар цу юкъе дакъа лаца ловш болчар. Царех 75 фестивала программашта, документальни фильмашта лаьрхӏа хьакъоастадир. Цхьатарра итт майдан тӏа дӏаболабир ерригача республике гӏолла яхьа чубоагӏаш а, чубоагӏаш боаца а болх, цу юкъе бар 1,5 эзар совгӏа царга хьожараш. Гӏалгӏайчен хьаьший, бахархой таро хилар къаман кинематографически ишкола тайп-тайпара балхаш довза, шоаш санна кхы йоаца авторски программаш бӏаргаго.

ХII-гӏа фестиваль йоаржаяра дакъа доккха хиларга диллача, кхетаде хала дацар цун халкъашта юкъера цӏи лакха йолга. Программа чудоагӏаш дар Россе, Белоруссе, Бразиле, Германе, Инде, Китая, Казахстана кӏоаргга, шоай тайпара белгало йола кинематографистий балхаш. Вай заман белгало йолаш дар доакъашхой совбоалаш хилар - хьалхара шоай кино кхелахошта хьалхашка оттадеш бар Турце говзанчаш. Фестивало цӏаькха а хьагойтар, искусство юкъера юкъ дӏаяккха низ болаш хилар, доттагӏал, шоайла кхеташ хилар, культура екъар, эшача кийча хилар гойта низ дӏакхоачаш ше йолга.

Дӏайихьача фестивале къаьстта терко тӏаяхийтар Даькъастен кинематографистий балхашта. Геттара белгалдоалаш хиннар дар, Гӏалгӏайчен режиссёраша шоашкара дукха кинокартинаш гойтар. Из кхетаче дӏаяхьа йолаеннача хана денз, хӏанз мара иштта дукха уж хинна а дацар. Лакха говзал йолча кхело, хьажархой терко тӏаяхийтар цхьатарра тайп-тайпарча жанрай ворхӏ лента гойташ хилара. Цар хьадийллар республикан истори, культура, таханара хьал: «Вендетта», «Духьале», «Дзуртский Илли/Дзурдзукий Гимн», «Шийтта шахьар», «Гӏалгӏайчен ага: бӏаьшерашка гӏолла бода никъ», «Даькъастен ӏилман ишкол», иштта «Лоаман легенда: Дзурдзукаш - сийлен бӏухой». Царех хӏара болх гулбеннарий теркам тӏаозаш бар, цар гойтар моттигерча киностуде говзал, кхоллама таронаш дегӏайоагӏаш хилар.

Майдан даьша юкъедена дакъа доацаш а, шоай йоккха говзал юкъеяьккхар цу программанна вай лоалахоша а. Шоай кинобалхаш хьадайтар Нохчий Республикан, Ставропольски края кинорежиссёраша, цунца тоабелар фестиваль дӏаяхьара болх, цо чӏоагӏйир кхоллама яхьаш. Даькъастен кинематографа гойтар, ӏадаташ лоархӏаш хиларал совгӏа, шоаш исторически дагалоаттам лорабеш, цунца цхьана профессиональни боарам лакхбеш, технически оагӏув кхоачашъеш хилар. Хьежачул тӏехьагӏа лакха мах оттабеш, Даькъастен картинаш тӏаийцар цига хиннача хьаьшаша, кхелахоша - царех цхьадолча фильмаех лаьрххӏа дола совгӏаташ, жюре дипломаш делар. «Дошо Гӏала» яхача ХII-ча Халкъашта юкъерча фестивале керттера лоархӏаме дакъа дар, вай заман кинематографе котбаьннараш хьакхайкабар. Мах оттабеш хиннача говзанчаша ийс даькъа дийкъар совгӏаташ даьха балхаш, дикагӏа дола исбахьален фильмаш санна, кӏоарга документальни, иштта региональни проекташ а.

Фестивала керттера совгӏат - Гран-при яьккхар режиссёра Горобец Марка тӏема-исторически «Тол» яхача драмо, цо кхелахошта лакха боарам бола кхоллам гойтар. «Дикагӏа дола ловзара фильм» яхача даькъ тӏа котало яьккхар «Лелаш дола цӏа» яхача режиссёра Малинин Михаила кинофильмо, цо гойтар ше санна кхы боаца исбахьален мотт.

«Дикагӏа долча документальни фильмах» статуэтка яьккхар «Доазув» яхача режиссёра Рытков Владислава ленто, цо айдир лоархӏаме вахара хаттараш.

Къаьстта йола терко тӏайохийташ яр Даькъастен кинематограф, цу даькъ тӏа лаьрххӏа йола кхоллама яхьаш йоаржаяр. «Дикагӏа дола Даькъастен фильм» яхача даькъ тӏа толаш бола болх хилар режиссёра Канаева Луизай «Кхертӏой гулду ха» яхар. «Дикагӏа дола гӏалгӏай фильм» яхача даькъ тӏа кхелахоша «Гӏалгӏайчен Ага: бӏаьшерашка гӏолла хьабоагӏа никъ» яхача фильмах режиссёра Хьоашаланаькъан Фатимайна совгӏат делар. Цо къаьга, ма ярра йовзийтар гӏалгӏай къаман исторически тӏехьале. Цаӏ эггара сий долашагӏа дола Мамилганаькъан Сулумбика цӏерагӏа совгӏат делар дика режиссёрски болх гойтарах Федина Светланайна, цо хьакхеллача «Екъа гӏайре» яхача исторически кинолентах.

Юхь ловзаерий балха даькъ тӏа котбаьлар Даькъастен экрана говзанчаш. «Дикагӏа кхалнаьха юхь ловзаярах» совгӏат делар Пересильд Юляйна, цо дика болх гойтар «Хозаяр» яхача режиссёра Богданов Антона фильме. «Дикагӏа маӏача сага юхь ловзаярах» совгӏат даьккхар Россе халкъа артиста Ильин Владимира, цо гойтар «Фата еттача сага кхел» яхача режиссёра Чернакова Аннай фильме ше морг кхы боаца актера болх.

«Дикагӏа дола лоаца метраш йола фильм» яхача даькъ тӏа, шеко йоацаш, котало яьккхар дегах гӏолла чакхбоалаш хиннача Голуб Олега авторски балхо, цунна чуйоагӏаш яр «Нана массаза хьоца я», «Балерина», «Алёша» яха кхо новелла.

Халкъашта юкъера ХII-гӏа, «Дошо Гӏала» кинофестиваль чакхйоалаш, эггара чӏоагӏагӏа дог тохадолийташ хиннар яр совгӏаташ, дипломаш луш хинна ха. Керттера совгӏаташ даларал совгӏа, говзанчаша белгалбир лоархӏаме вахара, исторически, культуран темаш чулоацаш хинна авторий болх.

Фестивала керттера - Гӏалгӏай Республикан кулгалхочун Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьлий совгӏат даьккхар «Къилбаседа лаьтта» яхача цӏихезача режиссёра Котт Александра. Шоай совгӏаташ делар республикан йоккхача шахьарий кулгалхоша а. Наьсарен мэра лаьрххӏа дола совгӏат делар «Гӏалгӏайчен Ага: бӏаьшерашка гӏолла хьабоагӏа никъ» яхача исторически лента автора Хьоашаланаькъан Фатимайна, Магас мэра совгӏат делар «Вендетта» яхача балхах режиссёра Доврбиканаькъан Ӏимрана. Дукха совгӏаташ делар режиссёра Гетагӏазанаькъан Башира «Духьале» яха документальни балхах. Цунна кхо совгӏат делар - Россе тӏема сийлен шахьарий Союза совгӏат, Коталон Музея лаьрххӏа дола совгӏат, иштта «Сийлен Коталон дагалоаттам» яхача документальни фильмах кхелахой диплом. Цхьаькха Коталон Музея совгӏат делар Голуб Олега, «Нана массаза хьоца я», «Балерина», «Алёша» яхача авторски кхаь лентах. Къаман телерадиокомпане «Магаса» ший къаьстта дола совгӏат делар «Лоаман легендаш: Дзурдзуки, сийлен тӏемахой» яхача Угурчанаькъан Адама фильманна.

Халкъашта юкъерча боахамий совгӏаташ белгалдоалаш дар цу фестивале. Халкъашта юкъера хоамий бувзам лелабарах болх вӏашагӏбеллача комитета совгӏат делар TV BRICS Халкъашта юкъерча медиабувзама. Цул совгӏа, цо гойтача «Лаьтта. Вахара никъ» яхача режиссёра Захарченко Ивана балхах кхелахой совгӏат а делар, «Сага эггара лоархӏамегӏа дола хаттараш хьаделларах» яхача дешашца белгал а бир цун болх. Гӏалгӏайчен культуран, туризма Министерство, ший аргӏагӏа белгалбир, лаьрххӏа совгӏат а луш, «Са да Турпал ва» яха, режиссёра Менуа Алена документальни болх.

Кхелахоша белгалдир чӏоагӏагӏа дола балхаш. Лаьрххӏа дипломаш делар «Боадонга гӏолла» яхача Идрисова Хадижата, «Кхалнаьха вахар» яхача Дитрик Лиляй, «Циский паччахьалкхе» яхача Климовича Егора фильмашта. Кхелахой диплом делар Кулеш Леонида - из керттера турпалхо ва «Авиатор» яхача, режиссёра Эйснер Владимира документальни кинолента.

Ловзарий фильмай яхье кхелахоша дипломашца белгалдир лакха режиссура, чӏоагӏа драматурги йола балхаш. Цу юкъебахар «Мам» яха Соснин Ивана болх, «Нахах, тӏемах» яха Пасичнюк Дмитре болх, «Ший тайпара саг» яха Рогожкин Вячеслава, иштта «Коталон почтальон» яха режиссёра Аскаров Айнура фильмаш.

Халкъашта юкъера Хӏӏ-гӏа «Дошо Гӏала» яха кинофестиваль чакхйоалаш, Наьсарен берий театре гулбелар культуран, искусствон болхлой, республикан кулгалхой. Иштта лакхача даржера хьаьший цига гулбенна хиларо хьагойтар российски а халкъашта юкъерча а даькъ тӏа кинофорум лоархӏаме хилар.

Фестивала доакъашхой безбеча дакъа лоацаш хилар Гӏалгӏай Республикан кулгалхо Келаматанаькъан Махьмуд-Ӏаьла. Иштта цига дакъа лоацаш яр республикан культуран, туризма министр Лаьнанаькъан Залина. Безача хьаьшашта юкъе бар проект вӏашагӏъеллараш, республике фестивала болам дегӏабоалабеш керте лаьттараш: Россе кинематографистий Союза кулгалхочун гIонча, «Дошо Гӏала» оргкомитета кулгалхо Лаврентьев Клим, иштта Россе кинематографистий Союза Гӏалгӏайчен отделене кулгалхо Зортанаькъан Мадина.

Карарча шера цига кхелахой бар дика бовзаш бола киноискусствон говзанчаш. Фестиваль чакхйоалаш боккхача балха чаккхе еш хилар шин яхьа кхелахой. Ловзара лаьрхӏа доацача кинон даькъ тӏа тӏахьожам беш вар документальни фильмай кхелахо, цӏихеза режиссёр, Россе искусствай болхло Ахадов Валерий. Исбахьален кинон даькъ тӏа кулгал деш вар Белоруссе кинематографий Союза кулгалхо, цӏихеза театра, кинон юхь ловзаеш вола Васильев Виктор.

Къаьстта дола кхоллама цӏай, хозал цига оттаеш шоашкара дакъа юкъедахьаш хилар дика бовзаш бола кинон балха говзанчаш, «Дошо Гӏалан» дукхача хана денз хьаьший бола нах. Царна юкъе яр режиссёр-оттадер, Гӏалгӏайчен искусствон цӏихеза болхло Лаврентьева Эльвира, иштта Даькъастен, ловзара доацача фильмай говзанча, документальни кинон режиссёр, Россе цӏихеза культуран болхло Сулейманов Мухьмад. Зале иштта бар дукха кхоллама интеллигенце викалаш, Даькъастен искусствай говзанчаш, дика кино дезараш, уж хулар фестиваль дӏахьош хиннача деношка республикан кинозалаш хьалйиза.

«Дошо Гӏала» яха кинофестиваль чакхъялара ди наьха дагахьа дисар, котбалара совгӏаташ луш хиларца а доацаш, хозача концерта программа гойташ хиларца. Сайре хозъеш яр ашарий шоу, цига дакъа лоацаш яр кхоллама тоабаш; гӏалгӏай, российски эстрада артисташ. Ашараша, халхараша хоза тоайир лаьрххӏа йола фестивала балха оагӏув, цар цига хьакхеллар бокъонца дола цӏай.

Наьсарен берий театра сцена тӏа вӏашагӏкхийтар тайп-тайпарча жанра ноахалаш. Гӏалгӏайчен артисташа гулабеннача наха гойтар къаман культуран мах бараш. Цар дӏалекхар къаьнара ашараш, уж вай заман хьалашка йоахаш хоза тоаяь хилар белгалдоалаш да. Иллешка гӏолла хестабир хьамсара мохк, къаман ӏадаташ, денал. Къаьстта зале баьгӏарий терко тӏаозаш дар Даькъастен халхараш - дегӏа маьженаш хоза лелае хар, цар хьинар, берригача наьха терко тӏаозаш, из сайре безаме тоаеш дар.

Гӏалгӏайчен артисташца цхьана хьаьшашта хьалхашка шоай лакха балха говзал гойташ бар российски эстрада артисташ. Цӏихезача иллиалархоша дукхача наха дезаш дола мукъамаш хазийтар. Цу кхоллама бувзамо цӏаькха а белгалдир кинофестивала керттердар, искусствон низага гӏолла халкъа культураш, къаман цхьоагӏо лораяр, уж мах бола оагӏонаш вӏашагӏтохар долга. Хьажархой хӏара артист дег чура тӏаэцаш хилар гуш дар цар бӏаргех, даим ца соцадеш тӏоараш деттарах. Юххера а, ашарий оагӏув чакхйоалаш, сцена тӏа вӏашагӏкхийтар йизача залера ца соцаш деттача тӏоарашца тӏаэцаш хинна беррига доакъашхой.

Россе кинон даькъ тӏа, лоархӏаме йола «Дошо Гӏала» яха Халкъашта юкъера кинофестиваль хьаллоацаш яр Гӏалгӏай Республикан Паччахьалкхе. Цу проекта чудоагӏаш дар лоархӏамегӏдар - Даькъастен, кхыча паччахьалкхений кинематографе болх дегӏабоалабар; республикашта, мехкашта юкъера культуран бувзам чӏоагӏбар, иштта киноискусствера керда цӏераш гучаяхар.

Карарча шера дӏахьош хинна фестиваль дика хьаллаьцар Гӏалгӏайчен культуран, туризма Министерствос. Боахамо шийна тӏаийцар фестивала дукха майдаш, кхелахой болх дика дӏабахьара дола хьалаш хьакхеллар, иштта цига хьабоагӏа хьаьший дика тӏаийцар. Тоабаша, лакха говзал йолаш, шоай болх вӏашагӏболларах, республикан кхаленаш, шахьараш чулоацаш, лакхача боарам тӏа из болх дӏабахьа таро хилар.

Лакха говзал йола гӏо дир кинофорум дӏаяхьара Россе кинематографистий Союзо. Цу юкъе, мехка боккхагӏа бола боахам дика гӏо деш хилар бахьан долаш, яхьа исбахьален боарам лакха хургболга гуш дар, цо тӏаэзар фестивала юкъе дакъа лацара хьалхале лелаю российски, кхыча мехкара экрана говзанчаш. Цу тайпара республикан кулгалхоша федеральни кхоллама союзаца айхха бувзам лелабеш хиларо таро лу, хӏара шера «Дошо Гӏала» яха фестиваль дӏаяхьара боарам лакхагӏа бе, цу юкъекхувла дукхагӏа доакъашхой, профессиональни къамаьла, шоайла культуран керададараш довзара хьал чӏоагӏде.

Халкъашта юкъера Хӏӏ-гӏа «Дошо Гӏала» яха фестиваль чакхъяьлар, шийна тӏехьа сийрда сатувсилга йита. Тӏехьа дисар йоккхача говзалах, дог тохадолийташ долча кинофильмех, дӏайхача къамаьлах, дог гӏоздоаккхача кхоллама вӏашагӏкхетарех дизза хинна денош. Дукха ха йоацаш, тӏоараш детташ, дог гӏоздаьнна баьгӏача нахах хьалйиза хинна залаш сатем болаш латт хӏанз, хӏаьта оргкомитета дӏаязйир цхьаькха а Даькъастен чу хиннача дунен кинематографа исторе оагӏув. Сатувсилга доацаш, вӏаший къастар хургдац, хӏана аьлча дукха ха йоацаш фестивала беррига доакъашхой, хьажархой, из болх вӏашагӏбеллараш цхьа дезал хинна лаьттар цу даькъ тӏа. Россе тайп-тайпарча миӏингашка баха кинематографаш, БРИКСа мехкий бахархой, кхыча паччахьалкхений нах шоайла дагабоалаш, шоашта ер дуне мишта гу дувцаш, цхьа дезал санна хилар, къаьстта цу хана хьакхолл, кхы а доккхагӏчунцара безам.

Экран дӏаяйра, бакъда «Дошо Гӏала» фестивало вай республиканна, берригача мехка дита совгӏат дӏахо дахаргда. Фестивала ший керттера декхар кхоачашдир - къонача авторашта дегагӏоз елар, профессиональни бувзам чӏоагӏбир, республикан кино дегӏадоаладара керда таронаш хьакхеллар. Гӏалгӏайчен режиссёрашта енна керда балха говзал, цӏенача яхьашка баьнна даьха совгӏаташ, уж хургда керда кино хьакхоллара новкъостал деш.

«Дошо Гӏалан» истори чакхдоалаш дац, цо кӏеззига кхоллама даькъ тӏа салоӏаш ха йоаккхаргья. Вайна хьалха да керда толамаш, кхы а чӏоагӏагӏа йола проекташ, хьаьша тӏаэца ховш йолча Гӏалгӏайчен дӏахо хургйола йицлургйоаца кхетаченаш.

Хӏӏ-ча фестивалацара къасташ, вай яхац «ӏадика хийла», вай оал: «Керда кхойттлагӏа вӏашагӏкхетар хиллалца!..»