Хирургаша боккха болх дӏабихьа, Даьла къахетамца, ма дарра аьлча, дехачара хьагулдаь кулг дар из. – Кулг вӏалла болх беш дацар, иштта ӏоуллаш дар, дулха чӏегилг хинна. Сайна могачох цунга болх байта хьожар со… Кулгий пӏелгашка болх байта, уж хьоаде йиш хургйолаш цхьа хӏама йир сона, гантелешца а болх бора аз хӏара денна.

Цу хана денз-м дикка шераш дӏадахад, аз хьийга къа дайнадац, Даьла низаца, Цун боккхача къахетамца. Вӏалла хьоаде могаш ца хиннача кулгаца хӏанз сона дукха хӏама хьаде мог, юкъага кхаччалца герак а тӏехьа хьалъайе мог сона,- дийцар цо сорна. Цхьан бахьанца дегӏа могашал эшаеннача сага чӏоагӏа лоархӏаме да иштта маьженашка юха болх байта могаш хилар, Дала из аьттув балар. Хӏана аьлча, дегӏа маьженаш лелаш ца хилча, сага мел дола гӏулакхаш юхасовц, хайннача вагӏаш дӏадода вахар а.

Россе Президента Путин Владимира тӏадилла, вай регионерча спорта моттигашка дегӏа могашал эшаеннарашта лаьрхӏа къоастам бий хьожаш, чакхбаьлар Къаман Фронта доакъашхой, дукха ха йоацаш. Наьсарерча Йовлой Берда цӏерах йолча спорта Дворецага, Наьсарерча, Бурокӏа лхарча, Шолжа_Шахьарерча ФОКашка хьежар уж, цу оагӏонцара хьал мишта латт тохкаш. Дӏабихьача балхо хьагойтар, вай дуккха а кхоачамбоацараш долга. «Сердалога» дийцар Къаман фронте:

«Кхоачамбоацараш кӏезига дац – бӏаргса во долчарна уй тӏа теха лаьрххӏа ӏоакъа яц, стендашка дегӏа могашал эшаеннарашта лаьрхӏа хоам бац; цул совгӏа, спортаца хила беза, царна эша кхоачам бац, е лаьрххӏа царца болх дӏабахьа ӏомабаь нах а бац. Спорта гӏулакхех йолча министерствога кхачийтад оаха из гӏулакх; боаггӏача боараме хьаоттаде деррига, аьнна. Тахан цу оагӏонцара тӏахьожам дӏахьош да тхо дӏахо, хӏаьта цу балхаца лоархӏамедар - из меттабоалабар да, могаш боацарий спортаца бувзам лелабе аьттув хургболаш».

Дегӏа могашал эшаеннача наха чӏоагӏа лоархӏаме да тахан цу тайпарча моттигашка ха дӏахьош хилар, дегӏа маьженашка болх байтар. Къаман Фронто кхайкарал ду, цу оагӏонцара кхоачамбоацараш теркалдича; ӏалаьмате чехка хоам бе, яхаш, ханнахьа деррига меттадоаладергдолаш. Спорта оагӏонцара гӏишло хьалъе йолаеча хана керте оттаде деза хӏамаш да уж! Юххьанцара болх хьаоттабеча хана бицбе йиш яц вай уралатта, лела, ада, дегӏ соттаде цамогараш; спортаца цар бувзам лелабе аьттув хургболаш, цхьацца хувцамаш юкъедахьа деза, тӏаккха дика хургда деррига.

Из хӏама чӏоагӏа лоархӏаме да, кхувш латтача къонача тӏехьено а дегӏа могашал эшаеннарашта терко е, цар гӏулакхага хьожаш, цар хьал аттачахьа даккхара тӏехьа къахьегаш хила безилга кхетадергдолаш. Хӏара шахьарерча, юрташкарча спорта моттигашка из хӏама теркалдеш вай хуле, деррига а меттадоагӏаргда. Ишттача наькъаца доккха гӏо ду вай цу наха. Цул совгӏа, бера хана е къона волча хана, заӏапхо ший дегӏа низ чӏоагӏбе йиш йолаш хуле, дӏахойодача хана дуккха аттагӏа хургда цун вахаре.

«Магнит» яхача тиканна духьала, лицея юхерча Наьсарерча спорта доазон тӏа, дикка уйла еш, тоаяь моттигаш я. Гӏаш е вордингашца-м гаьна да цига дӏакхача, машинаца хьабоалабаьча наьха аьттув ба цига дикка ха дӏаяхьа. 105-гӏа оалача моттига бахархошта геттара аьттув болаш да из юхе хиларца. Укхаза тайп-тайпара турникаш, гӏайбаш, стойкаш, лагӏаш да заӏапхошта лаьрхӏа, бакъда цӏагӏарбараша хьабоалабаь цига ха дӏахьош заӏапхой гуц тахан, уж моттигаш массахана яьсса латт. Вай тахан дика кхетаду, дегӏа могашал эшаеннача сага дегӏ хьоадеш, цунга кӏеззига болх байташ хилар мела лоархӏаме да.

Кхыйолча юрташка, шахьарашка хьайийллача спорта лаьрхӏача моттигашка хьежача, вай теркалду, заӏапхой дагабеха цига цхьаккха хувцам боацилга. Из чӏоагӏа харцахьа да, тхьовра лакхе вай хьоахадарах тарра, спорта доазув хьакхолла болалуча хана уйла тӏаяхийта езаш дола хӏама да из. Къаман Фронта тахан дикка къахьега лерхӏ цу оагӏонца. Цу дикача гӏулакха юкъе дакъа лаьца шийна маьл баккха йиш йолаш ва-кх тахан гӏишлонхо, хьаким, архитектор, журналист, иштта кхыбараш а. Дегӏа могашал эшаеннарий оагӏув хьаллацарал доккхагӏа фу хургда?! Се бер хиннача ханашкара цхьацца хӏамаш дагаух сона тахан… Тхо даьхача кхале, бера хана денз, заӏапхо волаш массехк саг вахар.

Заӏапхой вордигаш чу вагӏаш, футболах ловзаш, даггара удаш, тоабанца гулбеле кино хьежаш, хи тӏа лувча болхарашта бӏарахьежаш, дӏаухар ишттача сага денош. Лоалахой, юхегӏолла тӏехбувлараш йистхулаш, дог ураоттадергдола къамаьлаш деш хулар царца, хӏаьта вайх хӏаране дика кхетаду иштта могаш воацача сага дега хьал. Итташ шераш дӏаухар иштта… Заӏапхо дуненца дог ловзаш, могача низаца цхьацца хӏаман юкъе дакъа лаца ловш саг волга кхетаде деза массане, цунга хьежжа цар хьал аттачахьа доаккхаргдар де хьажа.

Таханарча вахаре, Даьла къахетамца, дукха хӏамаш хувцаденнад, паччахьалкхено къахьег заӏапхошта болх бе аьттув хургбола моттигаш ӏалашъеш, ма могга цар хьал аттачахьа даккха, уж наха юкъе хилийта, цхьацца хӏама леладайта гӏерташ. Вайна чӏоагӏа лов цхьацца хӏамаех, нахах доаккхал деш, цар толамех дувца. Иштта хила а деза из-м, воашта юкъера цхьа саг дикача гӏулакхашта тӏехьа белгалваларо дог ураоттаду вай, цахаддаш къахьега, лакхленашка кхача дог отт… Паралимпийски ловзарашка котбаьннарашта баркал оалаш, царех доаккхал деш мел дукха бар мехка.

Цу яхьашка хьожаш хилар Магасе, Москве, Наьсаре, Волгограде, Магӏалбике, Владивостоке, деррига дуне дар-кх доакъашхошта баркал кхайкадеш хиннар. Дегӏа могашал эшаеннараш дакъа лоацаш бар хьалхавоаларгах, кхоссаваларах, теннисах, баскетболах, дзюдох, наьк дарах, велосипед хахкарах, хоккейх, биатлонах йолча яхьашка. 2024-ча шера хиннача Паралимпийски ловзарашка котало яьккхараш Кремла Александровски зале паччахьалкхен совгӏаташца белгалбеш, ши шу хьалха Путин Владимира аьлар:

«Шух доаккхал даь ца ӏеш, шун деналах, низах дег чура тамаш ю оаха тахан, хьамсара новкъостий! Дегӏа могашал эшаеннараш спорта юкъе хилар миллионаш бахархошта дика масал да. Вахаре а спорте а бокъонца дола турпалаш да шо аргда аз тахан шуга! Хьинар долаш, цхьаккха хӏамах дог ца эккхаш хиларо коталонга кхоачаду шо». 2024-ча шера маьцхали бетта 28-ча денгара тов бетта 8-ча денга кхаччалца хилар уж ловзараш Париже. 22 тайпарча спорта ловзарашка пхе оагӏонца шоай низ гойташ хиннача вай спортсменаша 64 майдилг ера цигара (20 дошо, 21 дото, 23 борза). Цу гӏулакхо хьагойт вайна, заӏапхой спортаца хилара тӏехьа тахан дикка къахьега дезилга.

Доккхача толамашка кхача-м гаьна да вай тахан, бакъда юхьиг хила еза, тахан дӏаболабе беза болх цу наьха шоай дегӏа, низа уйла е аьттув хургболаш. Федеральни оагӏон новкъосталца моттигера программаш йоаржаеш, тоаде деза из хьал. Спорта ишколашта гранташ оттаеш, лаьрххӏа тренераш кийчбеш дӏабахьа беза болх ба из.

Берашта массахана хьалхадаха деза цӏагӏа; дешара моттигашка, массанахьа, заӏапхо долча бераца къамаьл деш, хьайна хетар цунца декъаш, цунца дагавоалаш, дог ураоттаде хьожаш хила веза, яхаш. Вайх моллагӏчох саг веш дола хӏамаш да уж! Интернета оагӏонашка, тайп-тайпарча роликашка гу вайна, цхьана дешараш заӏапхо волча шоай новкъастаца цхьана кафе болхаш. Цхьа гӏа цул хьалха бовлац уж; белаш, цун дог ураоттадеш къамаьл деш ха дӏахьу.

Малагӏча мехка, шахьаре, малагӏча къаман нахаца из да хац вайна, бакъда дика кхетаду уж лерттӏа нах болга! Иштта интернета оагӏонашка даьржа да тахан дегӏа могашал эшаеннарашта спорте эшаш дола гӏирсаш, цхьацца хӏамаш. Царна юкъера цхьадараш леладе атта долаш, вӏашкадехкаш, миччахьара дӏа-хьа дахьа хало йоацаш да. Ма чӏоагӏа дика а хургдар-кх иштта йола хӏамаш вай мехкарча спорта моттигашка оттайича! Даьлагахьара ма боккха маьл хургболаш, заӏапхочун дега боккха тоам беш гӏулакх да из. Ма дарра аьлча, доккха, дика гӏулакхаш да вайга хьежаш, дакъа лаца, маьл баккха йиш йолаш ва моллагӏвар.

Масала, рузкъа долча цхьан сага дагадох тахан наькъа юкъе цхьацца хувцамаш де; асфальта, болхлошта, цу дерригнена тӏахьожам бергбарашта ахча дохк цо. Бакъда кхыча тайпара хьовза йиш яр из администрацеца, цхьацца болхлошца дагаваьнна… Моттигерча спорта доазон тӏа заӏапхошта лаьрхӏа никъ билла е тика чу дӏачуваха аьттув хургболаш моттиг хьалъайе йиш яр. Дикка уйла яь, дӏа-хьа хьажа веза цхьа дика хӏама доаржаде ловш вар! Дегӏа могашал эшаеннача сага вахара хьал аттача даккхарал дикагӏа фу хургда, аьнна, хет. Воашта мел дезар царна а дезилга кхетадеш, дикача гӏулакха юкъе дакъа лаца хьожаш, хила деза вай! Заӏапхой уйла еш, царна гӏо деш, цар дегашта тоам беш вай хиларо беркатегӏа хулийтаргда вай вахара денош!