Вайна дицдаланза, массахана дагалатташ да 2002-ча шера ӏаьража хий дарах хинна хатар. Вӏалла дага а дарий цу хана мехкахошта; гобаьккха гувнаш, лоамаш долча мехка из тайпара кхераме сурт оттарг ма дий, аьнна? Цу хана денз, цох доккха масал хинна, лоа дашаш е геттара дукха догӏаш латташ ха эттача; цӏаьхха, хила тарлуча хатара духьала кийчо е отт вай мехка. Вай мехкадас Келаматанаькъан Махьмуд-ӏаьлас хӏара шера йоккха терко еш хӏама да из.МЧС болхлой, иштта кхыбола къахьегамхой вӏашагӏтехе, кхетаченаш ю цо, кхераме йола ха дӏаяллалца фийла, дагадоацача хана эккха тарлуча хатара духьала кийча хилара тӏахьехаш.

Мехкарча хин боарам бусташ, айденнадий хьожаш 24 сахьата тӏахьожам лоаттабу вайцига. Иштта цу оагӏонцара хатар эккхе а, хина гарга долча наьха боахамашта, гӏишлошта зе ца хилийта хьожаш къахьег де йиш мел йолча хӏаманца кийчо еш.

Хий айденна тӏехьадахар кхераш, йоккхача машинашца, тракторашца хин моттигаш цӏенъеш; догӏан хишта лаьрхӏа йола моттигаш, каналаш хий дикагӏа дӏагӏоргдолаш мукъадоахаш; болх лоаттабеш хул, иштта гонахьара бердаш, тӏаьш чӏоагӏдеш къахьег. Цу тайпара хатар ийккха хӏама хуле, нах дӏачубугаргболча моттигий, иштта царна эшаргдолча хӏамай кийчо яьй тахан. Мехкадас лакха терко еш дӏахьош болх ба из.

Иштта унзара хатар, цӏаьхха, хьаэттача хургдар духьалъоттаде хала да… ӏалама хӏама вӏалла дагадоацача тайпара хувцадала тарлу, йоккха юкъ ялале. Дукха ха йоацаш, ца соцаш догӏаш латтарах чӏоагӏа зе хилар Селий, Нохчий мехкашкарча наха.

Коашка, цӏеношка чудаьлар хий, дохадир наькъаш, тӏаьш. Тикашка, гӏишлошка чу мел йола хӏама тӏоадаяь, ийрча сурт дар эттар. Цхьацца йолча моттигашка вай мехка а хилар зе, наькъаш толхадаь, лаьтта ӏотекха моттигаш я, ковнаш дизза хиш эттар.

Республикера хьакимаш, гӏо деш лелараш, бахархой оарцагӏбаьлар; хатар дӏа-хьа ца даржийта гӏерташ. Укх шера массане дика кхетадир, массехк дийнахьа ца соцаш, кхайсса делхача догӏаша мел чӏоагӏа хувца йиш я гонахьара сурт.

Ма дарра аьлча моллагӏча хӏаманна духьала кийча хила везаш да-кх. Кхыча тайпара хьо хьежача, ахкан ха юкъекхаьчача, массайолча моттигашка шийла фо хьадеттаргаш оттае езача кхоачаш, ла ма могга ӏимеца йӏовхал отт, баьццара аренаш ӏажагӏъерзаю геттара чӏоагӏа хьежача маьлхо, лаьтта эттӏаш йокъал отт.

Укх тӏехьарча итт шера, вай мехка хулаш бола хаоттам ба из. Догӏан тӏадам божарга сатувсаш, хьагаш хул нах йӏовхало оттабийя, цул совгӏа хьунашка, аренашка цӏераш ювлар кхерам болаш, фийла хила везаш хул. Хаоттама хӏама шин тайпара хул…

Эггара хьалха юртбоахаме къахьегарашта, гӏишлон балхашта, туризма, наькъаш тоадара, ЖКХ, иштта кхыдарашта новкъарле еш; догӏа латташ хул дӏаьхача денна ца соцаш; тӏаккха аренашка мел дола ялат доагадеш, бешамаш йоаеш, хьайбаш дажаш йолча моттигашка, мерца ӏажагӏъенна чӏегӏ мара хӏама ца дусаш; ара болх беш валла йиш йоацаш; йӏовхал, йокъал отт.

Теркалде деза, иштта хаоттам латтача хана дуккхача наьха могашал а эшалулга. Къаьстта ха яхача, дегӏаца цхьацца лазараш долча нахаца геттара хоалуш хул хаоттам иштта хувцабалар. Тахан вай кхетаду массабола цу оагӏонцара болхлой, бахархой вӏалла а ца меттача хана хаоттам хувцабалара духьала кийча хила безилга.

Вай къаман юкъе оалаш да-кх цох лаьца дувцаш хилча, хаоттам вайга хаьтта хувцалуш бац аьле, из да-кх тахан боаггӏача боарам кхетаде дезар. Цӏа, моллагӏа гӏишло хьалъе оттале, уж деррига хӏамаш теркаме лаца деза.

Хиш айденна болх хуле; зе хила, деррига дохаде тарлуш долга керте а оттадеш; дӏабахьа беза гӏишло хьалъяра болх. Итт метр хиллал хин дӏаховаьле цӏенош, гӏишлош еш моттигаш я вай мехка, из нийса хетац сона.

Хӏаьта цхьаькха а да теркалде, хьоахаде дезаш. Итташ шерашка догӏан хиш дӏаухаш хинна харшаш, лаьтта дӏачухьекхаш дӏадукъаш, цӏенош хьалду тахан наха. Гӏишлош хьалъеча хьакимаша, иштта наха теркалде, уйла е езаш хӏама да из.

Догӏаш латта ха хьаэттача, наькъаш лаьтта ӏотекхе, дехе дӏадоал, тӏаккха миллионаш доадеш, уж юха тоаде отт хьакимаш. Тоадаь латтарий хьал а юха ши шу, кхо шу даьлча талхаш хул. Юххьанца цу хӏамай уйла ца яр да из.

Дукхача хана денз, догӏан хиш дӏаухаш дола такилгаш, харшаш дита, массайола моттигаш дӏашаьръе ца гӏерташ. Наькъий йистош а бордюрий мугӏарца чӏоагӏъяь хила еза тахан; иштта ца хуле, вӏалла дагадоацача цхьан дийнахьа наькъа йистошкара асфальт догӏан хиша бохабе тарлу, цул тӏехьагӏа беррига никъ ӏобихьа баьннаб.

Масалаш-м кхы а дукха кхувла йиш я, хӏаьта эггара керттердар хила тарлуш долча хӏамай уйла яр, кийчо яр да. Йӏовхалах лаьца вай дувца эттача, 30-40 градусага кхоачаш хьал этта, сигалара догӏан тӏадам ӏобожаш боацача хана; наьха вахарера дукха гӏулакхаш юхасовц, цхьаккха хӏама хьаде низ хилац.

Цу гӏулакха духьала а кийча хила беза массахана. Дӏайогӏа еза шортта гаьнаш, дӏакӏалъотта ӏи хургдолаш; юрташкара остановкаш лерттӏа хьатоае еза, ӏимецача, кхорзаденнача дийнахьа наьха маьлха кӏала латта безаргбоацаш; шаьрача моттигашка ӏамарч хьаде деза, гонахьа кӏарцхала, миха, дакха, къоахка гаьнаш егӏа.

Де йиш яраш-м, де дезараш-м дукха да, цу гӏулакхех болча къахьегамхой болх ба из, хӏаьта тахан вай белгалдераш-м хилча дика, пайдане хургдараш да.

Бакъда массанега кхоачаш дола цхьа декхар - моллагӏча тайпара хаоттам бале а, наьха кхерамзлен хьал лорадар, хила тарлуш дарий хьалххе уйла яр, кийчо яь хилар.