«Кавказ лораеш лаьтта тӏом» книжка тӀа го йиш я кӀоаргга Ӏилман кӀийле йола тохкам санна, из хетабаь ба Сийлахь-боккхача Даьймехка тӀема керттерча моттигашта. Цу тохкама балха юкъе дукхагӏдараш архивера каьхаташ да, кӀезига довзаш дола тешалаш а да, мах оттабаьб хьалхалаьттача бӀухоша тӀаэцаш хиннача хаттарашта, уж тӀема даькъ тӀа нийса леладара, иштта белгалдаьд Кавказ лораеш лаьттача салташта карагӀдаьннар, мохк лорабе тӀаийцача тайп-тайпарча оагӀонашка хьажар.

Дика кхоачашъяьча проекто белгалду исторически дагалоаттам лорабара терко тӀайохийташ хилар, иштта Даьхен исторе турпала оагӀонаш Ӏомаяра, кӀоаргга тӀема исторенна мах а оттабеш.

«Кавказ лораеш лаьтта тӏом» яха Ӏилман йоазув лаьрххӀа довзийташ моаршал хоатташ дош аьлар Къаман библиотекан кулгалхочо Гӏазданаькъан Радимас. Ше къамаьл деш, цо белгалдир, из кхоллам кепа теха арабалар исторически дагалоаттам лорабара чӀоагӀа лоархӀам болаш хилар.

Гӏазданаькъан Радимас баркал аьлар Сластенин Владимира, цо Сийлахь-боккха Даьймехка тӀом латтача ханах исторически бакъдар дувцача даькъ тӀа шийгара дакъа лацарах, иштта баркал аьлар республикан ерригача библиотекашта совгӀата уж книжкаш дитарах. Из деша йиш йолаш ба мехка бахархой, иштта дешара юкъедаха а йиш йолаш да уж книжкаш. Уж дукхагӀа дешаро таро лургья, Сийлахь-боккхача Даьймехка тӀема хьал дикагӀа довза, хӀаьта книжка ГӏалгӀайчен исторически дагалоаттама ганза мах бола дакъа да.

Гойтам хьабеллаш дакъа лоацаш хиннача Сластенин Владимира белгалдир; «Кавказ лораеш лаьтта тӏом» яха Ӏилман кхоллам - из ба дукха къахьийга, архива тохкамаш даь, моттигашкара исторически йоазош техка, теоретически мах оттабаь болх, аьнна. Авторий тоабан кулгалхочо йовзийтар из кийчдара балха оагӀонаш, иштта цу книжкан ларде уллаш бола тохкама болх. Ше къамаьл деш, Сластенин Владимира белгалйир кӀезига йовзаш йола МагӀалбика го баьча операцен оагӀонаш (тов бутт - оагӀой бутт 1942 шу).

«Кавказ лораеш лаьтта тӏом» яха книжка дувцаш, белгалде лов, исторически Ӏилмай доктора Матенаькъан Тимура цу проекте дакъа лаьца хилар. Дика вовзаш волча Ӏилманхочо цу даькъ тӀа даь тохкама балхаш дувзаденна да МагӀалбик лораеш дӀахьош хиннача тӀемца.

Матенаькъан Тимура къахьегарах дувцаш дола книжка а республикан дешара, культуран даькъ тӀа лерхӀам болаш да. Из историкий, хьехархой, студентий, иштта Сийлахь-боккхача Даьймехка тӀема турпалхой дагалоаттам мел лелаберий бӏарга кӏалха лоаттаду книжка хургда.

Книжка довзийтача къамаьл дир ГӏалгӀай Ӏилман-тохкама Ӏоахарганаькъан Ч.Э. цӀерагӀча гуманитарни института кулгалхочо Оздой Джамбулата. Цо лакха мах оттабир баь баьннача балха, иштта белгалдир, из Ӏилман болх лоархӀаме хилар мехка истори довзийтача даькъе. Оздой Джамбулата иштта аьлар, ше кулгал деча института Ӏилман болхлоша, Котало йоаккхаш гӀалгӀай къамо юкъедена дакъа довзийташ дукхача хана денз къахьег, исторически бакъдар меттаоттаде гӀерташ.

Кхетачен доакъашхоша: Ӏилман болхлоша, юкъарлон викалаша, культуран даькъ тӀарча наха, хьехархоша- белгалдир цу тайпара проекташ чӀоагӀа лоархӀам болаш хилар, цар къаман цхьоагӀо, белгало, дагалоаттам, лерхӀам тӀехьа тӀайоагӀача вай тӀехьенна довзийт; турпала, сий дола Даьхен гӀулакхаш дагадохийт.

«Кавказ лораеш лаьтта тӏом» бовзар - Сийлахь-боккхача тӀема турпалхой сий дар да, цар лерхӀам бар да, цо дӀахохьу исторически керттера Ӏилман кхетама никъ. Ер къахьегам а исторически дагалоаттама дийна оагӀув я, цо чулоац Ӏилман чӀоагӀо, нийсхон оагӀув, дешара мах бар, Даьхенцара безам.

Цу чӀоагӀоно цох мах бола таро ю дукхача шерашка хургйола. Из эшаргья тохкамхошта, хьехархошта, студенташта, ший Даьхен истори мел дезарашта.